Guzy mózgu - rodzaje i objawy nowotworu mózgu

Guzy mózgu - rodzaje i objawy nowotworu mózgu
pixabay.com
Autor Izabela Wierzbicka29.11.2020

Według klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia istnieje ponad 130 typów guzów mózgu. Guzy mózgu mogą różnić się pod względem komórek, z których pochodzą, szybkości ich wzrostu i rozprzestrzeniania się oraz części mózgu, na którą wpływają. Znajomość rodzaju guza może zatem pomóc w zrozumieniu stanu pacjenta.

Guzy mózgu – wprowadzenie

Guzy mózgu występują, gdy w mózgu tworzą się nieprawidłowe komórki. Istnieją dwa główne typy guzów: guzy nowotworowe (złośliwe) i guzy łagodne (nienowotworowe). Guzy nowotworowe można podzielić na guzy pierwotne, które rozpoczynają się w mózgu i guzy wtórne, które najczęściej rozprzestrzeniają się z guzów zlokalizowanych poza mózgiem, zwanych guzami przerzutowymi do mózgu. Wszystkie typy guzów mózgu mogą powodować objawy, które różnią się w zależności od zaangażowanej części mózgu. Objawy te mogą obejmować bóle głowy, drgawki, problemy ze wzrokiem, wymioty i zmiany psychiczne.

Guzy mózgu – podział i charakterystyka

Łagodne guzy mózgu

Struniaki to łagodne, wolno rosnące guzy, które najczęściej występują u osób w wieku od 50 do 60 lat. Ich najczęstszą lokalizacją jest podstawa czaszki i dolna część kręgosłupa. Chociaż guzy te są łagodne, mogą zaatakować sąsiednią kość i wywierać nacisk na pobliską tkankę nerwową. Są to rzadkie guzy, stanowiące zaledwie 0,2% wszystkich pierwotnych guzów mózgu.

Czaszkogardlaki zazwyczaj są łagodne, ale trudno je usunąć ze względu na ich lokalizację w pobliżu krytycznych struktur głęboko w mózgu. Zwykle powstają z części przysadki mózgowej (struktury, która reguluje wiele hormonów w organizmie), więc prawie wszyscy pacjenci wymagają hormonalnej terapii zastępczej.

Oponiaki są najczęstszymi łagodnymi guzami wewnątrzczaszkowymi, stanowiącymi od 10 do 15 procent wszystkich nowotworów mózgu, chociaż bardzo niewielki procent to nowotwory złośliwe. Guzy te wywodzą się z opon mózgowo-rdzeniowych, przypominających błonę struktur otaczających mózg i rdzeń kręgowy. Objawy zależą od lokalizacji i występują w wyniku ucisku guza na pobliską tkankę. Wiele przypadków nigdy nie daje objawów. Czasami mogą wystąpić drgawki, demencja, problemy z mówieniem, problemy ze wzrokiem, jednostronne osłabienie lub utrata kontroli nad pęcherzem. Czynniki ryzyka obejmują narażenie na promieniowanie jonizujące, takie jak podczas radioterapii, historię choroby w rodzinie i nerwiakowłókniakowatość typu 2. Diagnoza jest zazwyczaj oparta na obrazowaniu medycznym. Jeśli nie ma żadnych objawów, wystarczy okresowa obserwacja. Większość przypadków powodujących objawy można wyleczyć chirurgicznie. Po całkowitym usunięciu guza mniej niż 20% powraca.

Gruczolaki przysadki są jednymi z najczęstszych guzów. Zdecydowana większość gruczolaków przysadki jest łagodna i dość wolno rosnąca. Nawet złośliwe guzy przysadki rzadko rozprzestrzeniają się na inne części ciała. Gruczolaki są zdecydowanie najczęstszą chorobą przysadki mózgowej. Często dotykają ludzi w wieku 30 lub 40 lat, chociaż zdiagnozowano je również u dzieci. Większość z tych guzów można skutecznie wyleczyć.

Schwannoma to jednorodne guzy, składające się wyłącznie z komórek Schwanna. Komórki nowotworowe zawsze pozostają na zewnątrz nerwu, ale sam guz może odepchnąć nerw na bok i/lub skierować go do struktury kostnej (w ten sposób prawdopodobnie powodując uszkodzenie). Te guzy mózgu rosną stosunkowo wolno. Z nieznanych jeszcze powodów są przeważnie łagodne i mniej niż 1% staje się złośliwymi, degenerując do postaci raka znanej jako neurofibrosarcoma. Guz może prowadzić do szumu w uszach i utraty słuchu po stronie dotkniętej chorobą.

Nerwiaki mogą powstawać z różnych typów tkanki nerwowej, w tym z włókien nerwowych i ich otoczki mielinowej, tak jak w przypadku złośliwych. Termin ten jest również używany w odniesieniu do każdego obrzęku nerwu, nawet przy braku nieprawidłowego wzrostu komórek. W szczególności urazowy nerwiak jest wynikiem urazu nerwu, często podczas zabiegu chirurgicznego. Chociaż guzy te są łagodne, mogą powodować poważne komplikacje, a nawet śmierć, jeśli rosną i wywierają nacisk na nerwy, a ostatecznie na mózg. Inne lokalizacje obejmują kręgosłup i rzadziej wzdłuż nerwów dochodzących do kończyn.

Złośliwe guzy mózgu

Glejaki są najbardziej rozpowszechnionym typem guza mózgu u dorosłych, stanowiąc 78% złośliwych guzów mózgu. Powstają z podporowych komórek mózgu, zwanych glejami. Komórki te są podzielone na astrocyty, komórki wyściółki i komórki oligodendrogleju (lub oligosacharydy). Guzy glejowe obejmują:

1. Gwiaździaki są najczęstszymi glejakami, stanowiącymi około połowy wszystkich pierwotnych guzów mózgu i rdzenia kręgowego. Gwiaździaki rozwijają się z komórek glejowych w kształcie gwiazdy zwanych astrocytami, które są częścią tkanki podporowej mózgu. Mogą występować w wielu częściach mózgu i rozwinąć się u osób w każdym wieku, ale częściej występują one u dorosłych - szczególnie u mężczyzn w średnim wieku. Gwiaździaki podstawy mózgu częściej występują u dzieci lub osób młodszych.

2. Wyściółczaki powstają w wyniku transformacji nowotworowej komórek wyściełających układ komorowy i stanowią dwa do trzech procent wszystkich guzów mózgu. Obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do objawów, jakie dają wszystkie inne guzy mózgu. Wzrost ciśnienia czaszkowego będzie powodował przede wszystkim silny ból głowy, nudności i wymioty. Mogą pojawić się także zaburzenia koncentracji, osobowości i zmiany nastroju. W miarę wzrostu guza jego ucisk na mózg spowoduje powstanie napadów drgawkowych, ogniskowych objawów neurologicznych lub objawów porażenia nerwów czaszkowych. Jeśli nowotwór zlokalizowany jest nad namiotem mózgu, może przyczynić się do utraty wzroku, czucia, zaburzeń funkcji poznawczych lub ataksji. Poza wyżej wymienionymi objawami, chory może skarżyć się na utratę apetytu, spadek masy ciała, przejściowe trudności w rozpoznawaniu kolorów, niekontrolowane drżenia, przejściową utratę pamięci lub wrażenie widzenia pionowych lub poziomych linii przy dużym natężeniu światła.

3. Glejak wielopostaciowy (GBM) jest najbardziej inwazyjnym typem guza glejowego. Guzy te mają tendencję do szybkiego wzrostu, rozprzestrzeniania się na inne tkanki i mają złe rokowania. Mogą składać się z kilku różnych rodzajów komórek, takich jak astrocyty i oligodendrocyty. GBM występuje częściej u osób w wieku od 50 do 70 lat i częściej występuje u mężczyzn niż kobiet.

4. Rdzeniaki zwykle powstają w móżdżku, najczęściej u dzieci. Są to guzy o wysokim stopniu złośliwości, ale zwykle reagują na promieniowanie i chemioterapię. Wśród objawów ogólnych najczęściej wymienia się: ból i zawroty głowy, nudności i wymioty czy powiększone węzły chłonne. Mogą pojawić się także objawy miejscowe, związane z lokalizacją rdzeniaka zarodkowego. Najczęściej te guzy mózgu rozwijają się w móżdżku, który odpowiada za zachowanie równowagi, koordynację ruchową i ruchy gałek ocznych, za planowanie ruchów i napięcie mięśniowe. W związku z tym jeśli powyższym towarzyszą np. zaburzenia równowagi czy nieprawidłowe ruchy gałek ocznych, można podejrzewać rdzeniaka.

Guzy mózgu – leczenie

Leczenie guzów mózgu zależy od:

  • rodzaju guza,
  • wielkości zmiany,
  • lokalizacji,
  • ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Najczęstszym sposobem leczenia złośliwych guzów mózgu jest operacja. Celem jest usunięcie jak największej ilości nowotworu bez powodowania uszkodzeń zdrowych części mózgu. Podczas gdy lokalizacja niektórych guzów pozwala na łatwe i bezpieczne usunięcie, inne guzy mogą być zlokalizowane w obszarze, który ogranicza możliwości neurochirurga. Nawet częściowe usunięcie guza mózgu może być niebezpieczne dla pacjenta.

Terapią dodatkową, jak w przypadku wielu nowotworów, jest odpowiednio dobrana chemioterapia i radioterapia.

Następny artykuł