Andropauza u mężczyzn. Jakie są objawy i kiedy warto zgłosić się do lekarza?
Andropauza, określana przez lekarzy jako późno występujący hipogonadyzm, nie oznacza nagłego zakończenia pracy jąder. To stopniowy proces związany ze spadkiem poziomu testosteronu, który może wpływać na samopoczucie, libido, sprawność fizyczną i ryzyko wielu chorób. Eksperci podkreślają, że pierwsze objawy warto skonsultować z lekarzem, ponieważ nie zawsze są one naturalnym skutkiem starzenia.
- Pierwsze objawy andropauzy to spadek libido, chroniczne zmęczenie, gorszy nastrój oraz brak energii
- Gdy zmęczeniu towarzyszy brak ochoty na seks, warto udać się do lekarza po pełne badania hormonalne
- Szybki spadek testosteronu u starszych mężczyzn przyspieszają: otyłość, brak ruchu i picie alkoholu
Czym jest andropauza?
Choć potocznie mówi się o męskiej „menopauzie”, specjaliści zwracają uwagę, że określenie „andropauza" nie jest w pełni zgodne z terminologią medyczną. U kobiet menopauza oznacza zakończenie pracy jajników, natomiast u mężczyzn produkcja testosteronu zmniejsza się stopniowo. Z tego powodu proces ten przebiega indywidualnie i może rozpocząć się po 50. roku życia, choć u części mężczyzn nie powoduje wyraźnych dolegliwości.
- Kolokwialnie mówimy andropauza. Ale to nie jest właściwe medyczne pojęcie. Bo andropauza to by był koniec funkcji jąder. A u mężczyzn to nie jest tak, że jądra nagle kończą funkcję. U mężczyzn jest tak, że w pewnym okresie życia, tak około 50 roku życia, oczywiście zależy też od różnych czynników dodatkowych, zmniejsza się stężenie testosteronu i wzrasta stężenie tak zwanego białka, które wiąże testosteron SHBG. Chodzi o to, że to się dzieje tak sukcesywnie, a nie tak nagle, jak u kobiet – tłumaczy dr Monika Łukasiewicz, ginekolożka i androlożka w podcaście „Pacjent w centrum”.
Objawy andropauzy. Na co powinien zwrócić uwagę mężczyzna?
Pierwszym sygnałem bywa spadek libido, przewlekłe zmęczenie oraz mniejsza motywacja do działania.
- U mężczyzn obniżenie stężenia testosteronu po 50. roku życia jest bardzo zindywidualizowane i zależy w dużej mierze od trybu życia. Czynniki takie jak dieta, aktywność fizyczna, a zwłaszcza obciążenie otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem czy nadużywanie alkoholu mają ogromny wpływ na czas pojawienia się i natężenie objawów – mówi dr Łukasiewicz.
Z czasem mogą pojawić się zaburzenia erekcji, pogorszenie koncentracji, obniżony nastrój czy utrata masy mięśniowej. Objawy te łatwo pomylić z przemęczeniem lub stresem, dlatego nie warto ich bagatelizować. Lekarze przypominają, że podobne dolegliwości mogą towarzyszyć również chorobom tarczycy, cukrzycy czy schorzeniom układu krążenia. Ekspertka w podcaście pokreśla, jak niekorzystnie działają popularne używki.
- Alkohol jest szczególnie szkodliwy – przyczynia się do szybszego obniżenia poziomu testosteronu, co z kolei powoduje spadek libido. Oczywiście zaburzenia erekcji pojawiają się później i bywają wynikiem takich chorób jak miażdżyca czy cukrzyca, ale jako pierwsze, w wyniku spadku testosteronu, u mężczyzn spada samo pożądanie, czyli ochota na aktywność seksualną – przestrzega specjalistka.
Jakie badania warto wykonać przy podejrzeniu andropauzy?
Podstawą diagnostyki jest konsultacja z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub andrologiem. Specjalista może zlecić oznaczenie testosteronu całkowitego i wolnego, poziomu SHBG, hormonów tarczycy oraz badań oceniających gospodarkę lipidową i ogólny stan zdrowia. W razie potrzeby wykonywane są również badania prostaty i dalsza diagnostyka hormonalna. Rozpoznanie nie opiera się wyłącznie na wynikach laboratoryjnych – równie ważne są zgłaszane objawy.
- Należy pamiętać, że wielu panów, nawet po sześćdziesiątce, może zachować idealne stężenie testosteronu całkowitego i wolnego dzięki zdrowemu stylowi życia, wysiłkowi fizycznemu czy dobrym genom. Z kolei andropauza dotyczy tych, u których testosteron znacznie się obniżył – mówi dr Monika Łukasiewicz.
Styl życia ma wpływ na poziom testosteronu
Eksperci podkreślają, że proces starzenia nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na gospodarkę hormonalną. Otyłość, nadciśnienie, cukrzyca, brak aktywności fizycznej czy regularne spożywanie alkoholu mogą przyspieszać spadek testosteronu. Z kolei odpowiednia dieta, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz regularny wysiłek fizyczny pomagają dłużej zachować dobrą kondycję hormonalną. Leczenie testosteronem powinno być prowadzone wyłącznie po potwierdzeniu niedoboru i pod kontrolą lekarza.
- Trzeba zwrócić uwagę, czy do przewlekłego zmęczenia nie dołączają się inne objawy: brak pożądania i ochoty na seks, niechęć do wyjścia do pracy, utrata zainteresowania aktywnością fizyczną (np. brak chęci wyjścia na siłownię), a zamiast tego poszukiwanie odskoczni w alkoholu lub siedzenie bezczynnie przed telewizorem. Takiemu stanowi często towarzyszy poddepresyjny nastrój. To wszystko wymaga dokładnego przebadania. Należy wykluczyć inne przyczyny, gdyż spadek motywacji to nie zawsze wina obniżonego testosteronu. Warto również sprawdzić poziom prolaktyny (której nadmiar u mężczyzn hamuje libido) czy wykluczyć niedoczynność tarczycy. Czasem podwyższony poziom prolaktyny to efekt przyjmowania niektórych leków psychotropowych lub nadciśnieniowych – wyjaśnia androlożka.
Dodaje też, że jakość nasienia może być odzwierciedleniem stanu zdrowia mężczyzny.
- Warto wspomnieć, że badania prowadzone w Skandynawii wykazały nawet, że mężczyźni z nieprawidłowym wynikiem badania nasienia (spermiogram) o wiele częściej borykają się z chorobami sercowo-naczyniowymi, szybciej trafiają do szpitali i krócej żyją! – mówi dr Łukasiewicz.
Do jakiego lekarza powinien się zgłosić mężczyzna, gdy podejrzewa andropauzę?
Jak podpowiada dr Łukasiewicz, powinien udać się do lekarza pierwszego kontaktu lub endokrynologa.
- Ja zawsze zalecam zrobienie pełnego profilu hormonalnego: testosteron całkowity, testosteron wolny, SHBG, hormony tarczycy (TSH, FT3, FT4, anty-TPO, anty-TG). Ponadto, niezbędny jest profil lipidowy (cholesterol całkowity, HDL, LDL, trójglicerydy, lipoproteina A), próby wątrobowe (AST, ALT), a także badanie prostaty (PSA). Trzeba zrobić taki swoisty skan zdrowia. My, kobiety, badamy się dość systematycznie, podczas gdy panowie niestety od tego uciekają.
