Słoneczne poparzenia to krzyk rozpaczy organizmu. Prof. Rafał Płoski: Jak promieniowanie UV uszkadza DNA skóry?
Lato, plaża i beztroskie kąpiele słoneczne nader często kończą się zaczerwienioną, piekącą skórą i schodzącym naskórkiem. Z reguły traktujemy to jako niewinny skutek uboczny wakacyjnego urlopu, ratując się chłodzącymi kosmetykami. Prawda o tym procesie jest jednak dużo bardziej drastyczna. Poparzenie słoneczne to w rzeczywistości zlokalizowana odmiana ostrej choroby popromiennej, a fizyczny ból to nic innego, jak krzyk rozpaczy organizmu, którego kod genetyczny właśnie uległ masywnemu zniszczeniu. Kulisy tych niszczycielskich mechanizmów w wywiadzie na łamach serwisu medycznego Pacjenci.pl obnażył prof. dr hab. n. med. Rafał Płoski – wybitny ekspert w dziedzinie genetyki medycznej i wieloletni kierownik Zakładu Genetyki Medycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Niewidzialna destrukcja na poziomie komórkowym
Bagatelizowanie zagrożeń związanych z nadmierną ekspozycją na słońce to wciąż powszechny problem społeczny. W okresie letnim miliony osób świadomie narażają się na działanie promieniowania, nie zdając sobie sprawy z biologicznych konsekwencji.
Stan zapalny, który pojawia się na powierzchni skóry po intensywnym opalaniu, w żadnym wypadku nie jest wyłącznie powierzchownym podrażnieniem termicznym. To niezwykle poważny, ogólnoustrojowy sygnał alarmowy – proces, podczas którego nasze ciało reaguje na degradację najważniejszych struktur w jądrach komórkowych.
– Promienie słoneczne uszkadzają naszą skórę, a efekt poparzenia, gdy jest ona czerwona, piecze i pokrywa się pęcherzami, zna z autopsji niemal każdy z nas – wyjaśnia prof. Rafał Płoski w programie “Pacjent w centrum”. – Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, że to bolesne zapalenie jest bezpośrednią reakcją na uszkodzenie DNA w komórkach – podkreśla stanowczo badacz.
Plażowa choroba popromienna
Aby w pełni uzmysłowić sobie skalę zagrożenia, eksperci wprost porównują skutki długotrwałego przebywania na słońcu do konsekwencji napromieniowania jonizującego. Słońce wydaje się przecież całkowicie naturalnym, a wręcz pożądanym elementem naszego ekosystemu, tymczasem emituje potężne promieniowanie UV, które sieje spustoszenie w ludzkich tkankach. Mechanizm tej destrukcji jest łudząco podobny do ostrej choroby popromiennej.
Gdy organizm jest wystawiony na działanie promieniowania jonizującego, niszczone są komórki leżące głęboko w ciele, co prowadzi do niewydolności narządów wewnętrznych. W przypadku promieni słonecznych uszkodzenia są płytsze strukturalnie, ale równie masywne z czysto biologicznego punktu widzenia.
– Poparzenie słoneczne to w zasadzie rodzaj choroby popromiennej. Zasadnicza różnica polega na tym, że ultrafiolet nie przenika głębiej i dlatego niszczy wyłącznie powłoki skórne – tłumaczy obrazowo w rozmowie z Pacjentami genetyk.
Szokująca skala uszkodzeń i widmo czerniaka
Świadomość tego, że w zasadzie każde poważniejsze poparzenie posłoneczne niesie ze sobą potężną destrukcję genów, otwiera nam oczy na realne widmo chorób nowotworowych, takich jak śmiertelnie niebezpieczny czerniak. Zjawisko to obejmuje całe partie eksponowanej skóry, co sprawia, że pole rażenia jest ogromne.
– Zmiany zachodzące w organizmie po oparzeniu słonecznym mają bardzo masywną skalę. Sam fakt, że wiążą się one bezpośrednio z uszkodzeniami DNA, które mają przecież potencjał wywołania nowotworu, jest wręcz szokujący – ostrzega rozmówca Pacjenci.pl. Jak dodaje, po ekspozycji na promieniowanie tkanki wpadają w stan najwyższej gotowości. – Organizm de facto stara się to DNA naprawiać jak najszybciej i jak najlepiej, ale niestety często przy tak rozległych zniszczeniach jest to już po prostu niemożliwe.
Ostatnia linia genetycznej obrony
W obliczu tak dramatycznych zniszczeń naturalnie nasuwa się pytanie: dlaczego przy tak masowych kąpielach słonecznych nie każdy z nas choruje na raka skóry? Odpowiedź leży w perfekcji ludzkiej ewolucji. Nasz genom został wyposażony w skomplikowane i wysoce skuteczne procedury obronne. W momencie wykrycia awarii, organizm uruchamia potężną grupę genów, których naczelnym zadaniem jest błyskawiczne reperowanie uszkodzonych łańcuchów DNA i zapobieganie śmiercionośnym mutacjom.
– Większość z nas potrafi się skutecznie obronić, co dowodzi, że nasz organizm wykształcił potężne metody walki z tego typu uszkodzeniami – uspokaja prof. Płoski na łamach serwisu Pacjenci. – Warto jednak pamiętać, że największa grupa genów predysponujących do chorób nowotworowych to właśnie te związane z naprawą DNA – dodaje naukowiec.
Medycyna nie pozostawia jednak złudzeń. Zbyt częste obciążanie tego wrodzonego systemu naprawczego w końcu musi doprowadzić do krytycznych błędów, a geny przestają nadążać z ratowaniem komórek zniszczonych przez słoneczną beztroskę.
– Osoby z upośledzoną naprawą DNA mają drastycznie podwyższone ryzyko zachorowania. W niektórych przypadkach to wręcz swoista gwarancja wystąpienia nawet kilku nowotworów w ciągu życia – podsumowuje wybitny genetyk z WUM.
Niech te słowa staną się mroźnym prysznicem dla każdego entuzjasty upalnych dni. Natura wyposażyła nas w doskonałe mechanizmy obronne, jednak wobec naszej lekkomyślności na plaży, geny ostatecznie mogą wywiesić białą flagę.
Źródło: Pacjenci
