Duże zmiany w orzeczeniach o niepełnosprawności. Jedna linijka może zdecydować o wysokości świadczeń

Symbole jak „szyfr”: jedna linijka, która realnie zmieni życie pacjentów

W 2026 roku wejdzie w życie pełne wdrożenie nowego modelu orzekania o niepełnosprawności. Jego fundamentami będą: precyzyjny katalog 208 chorób, jednolite zasady obowiązujące w całej Polsce oraz punktacja WZON. To ona stanie się najważniejszym elementem systemu – to właśnie liczba zdobytych punktów będzie decydować o przyznaniu wielu form pomocy.

Największe znaczenie zachowa świadczenie wspierające. Od przyszłego roku jego wysokość będzie zależała zarówno od waloryzacji renty socjalnej, jak i punktacji. Osoby z symbolami neurologicznymi (10-N), ruchowymi (05-R), psychicznymi (02-P) i rozwojowymi (12-C) najczęściej przekroczą próg 70 punktów, który uprawnia do wsparcia. Wysoka punktacja może oznaczać kwoty przekraczające nawet 4300 zł miesięcznie.

Symbole będą miały wpływ również na decyzje o usługach asystenckich, transportowych czy środowiskowych. Samorządy zapowiadają, że szczególnie osoby z oznaczeniami 01-U, 05-R i 12-C mogą liczyć na dodatkowe godziny opieki lub asystenta.

Przeczytaj też: Koniec z uciążliwą „komisją”: Nowe zasady orzekania o niepełnosprawności od października 2025 r.

Katalog 208 chorób i koniec regionalnych różnic

Jednym z najważniejszych celów reformy jest ujednolicenie orzekania. Nowy katalog 208 chorób szczegółowo opisuje schorzenia kwalifikujące do poszczególnych symboli. Dzięki temu osoby z taką samą diagnozą mają otrzymywać takie samo orzeczenie – niezależnie od miejsca zamieszkania.

Symbole nie zmieniają swojej ogólnej definicji, ale ich interpretacja stanie się bardziej szczegółowa i jednoznaczna. Najważniejsze z nich to:

• 01-U – niepełnosprawność intelektualna; prawo do usług opiekuńczych, indywidualizacji nauki i wsparcia specjalistycznego
• 02-P – choroby psychiczne; łatwiejszy dostęp do asystenta i programów wsparcia społecznego
• 03-L – zaburzenia słuchu i mowy; kluczowy symbol przy dopłatach do aparatów słuchowych i rehabilitacji
• 04-O – choroby narządu wzroku; planowane zmiany w ulgach komunikacyjnych i kartach parkingowych
• 05-R – niepełnosprawność narządu ruchu; szerokie dopłaty do przystosowania mieszkań i pojazdów
• 10-N – schorzenia neurologiczne; jedna z grup najczęściej uzyskujących wysoką punktację
• 12-C – całościowe zaburzenia rozwojowe; priorytetowy dostęp do terapii, opieki i asysty

Ministerstwo zapowiada również uproszczenie procedur dla osób z najcięższymi schorzeniami oraz włączenie do procesu większej liczby lekarzy z doświadczeniem internistycznym, aby skrócić czas oczekiwania.

Przeczytaj też: Świadczenie wspierające 2025: do 4 134 zł miesięcznie. Kto i na jakich zasadach może je otrzymać?

Punktacja WZON – serce nowego systemu

To właśnie punktacja WZON ma być od 2026 roku najważniejszym narzędziem oceny. Punkty będą przyznawane za ograniczenia funkcjonalne, stopień samodzielności i wpływ choroby na codzienne życie. Im większe trudności – tym wyższa punktacja.

Nowością będzie pełna jednolitość ocen. Taka sama diagnoza ma oznaczać taką samą liczbę punktów w każdym województwie. To rozwiązanie ma skończyć z „loterią regionalną”, na którą od lat skarżyły się osoby z niepełnosprawnościami.

W praktyce oznacza to, że:

• osoby z 05-R mogą liczyć na większe dopłaty do wózków, sprzętu i likwidacji barier architektonicznych
• osoby z 03-L i 04-O – na realne ułatwienia w dostępie do aparatów słuchowych, rehabilitacji i transportu
• osoby z 12-C i 02-P – na dodatkowe godziny wsparcia środowiskowego i asysty

Nowy system ma być bardziej przewidywalny i sprawiedliwy, ale też bardziej wymagający – kluczowe stanie się rzetelne udokumentowanie nie tylko choroby, lecz także jej wpływu na codzienne funkcjonowanie.

Źródła:
https://www.infor.pl, gov.pl, niepelnosprawni.gov.pl