To nie diagnoza, tylko wsparcie. Nowe narzędzie dla rodziców, którzy chcą lepiej monitorować rozwój dziecka
Wystarczy kilka minut spędzonych w grupie dla rodziców małych dzieci, żeby zauważyć pewną prawidłowość. Obok zdjęć pierwszych kroków, urodzinowych tortów i rodzinnych wycieczek regularnie pojawiają się pytania dotyczące rozwoju.
„Czy to normalne, że jeszcze nie mówi?”
„Czy powinien reagować na swoje imię?”
„Moja córka uwielbia bawić się sama. Czy mam się martwić?”
„Inne dzieci pokazują palcem, a moje nie. Czy to coś znaczy?”
Większość rodziców przynajmniej raz zadała sobie podobne pytania. To naturalne. Rozwój dziecka jest procesem dynamicznym, a każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Jednocześnie współcześni rodzice mają dostęp do ogromnej liczby informacji, które zamiast pomagać, często jeszcze bardziej utrudniają znalezienie odpowiedzi.
Z jednej strony słyszą, że nie powinni się martwić. Z drugiej trafiają na alarmujące wpisy w mediach społecznościowych. Między uspokajaniem a straszeniem trudno znaleźć miejsce na spokojną, opartą na wiedzy obserwację.
Właśnie dlatego coraz większą rolę odgrywają narzędzia, które nie diagnozują, nie oceniają i nie zastępują specjalistów, ale pomagają rodzicom lepiej rozumieć rozwój własnego dziecka.
Rodzice nie potrzebują kolejnych powodów do niepokoju
Przez wiele lat rozmowy o rozwoju dziecka rozpoczynały się dopiero wtedy, gdy pojawiały się wyraźne trudności lub gdy rodzina trafiała do specjalisty. Dziś coraz częściej mówi się o czymś innym – o znaczeniu wiedzy i świadomej obserwacji.
Rodzice nie potrzebują kolejnych powodów do niepokoju. Potrzebują wiedzy, która pozwoli im lepiej rozumieć zachowania dziecka i wiedzieć, na co warto zwracać uwagę na różnych etapach rozwoju.
*
Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha, współczesne wspieranie rozwoju dziecka zaczyna się od budowania świadomości rodziców.
– Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi obserwatorami rozwoju swoich dzieci. To oni każdego dnia widzą sytuacje, których nie jest w stanie zaobserwować nawet najlepszy specjalista podczas krótkiej wizyty. Dlatego tak ważne jest dostarczanie rodzicom wiedzy i narzędzi, które pomagają lepiej rozumieć zachowania dziecka oraz świadomie wspierać jego rozwój – mówi dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha.
Ekspertka zwraca uwagę, że wielu rodziców szuka prostych odpowiedzi na bardzo złożone pytania. Tymczasem rozwój dziecka nie zawsze daje się zamknąć w prostym schemacie.
Nie istnieje jedna cecha, jedno zachowanie czy jeden test, który pozwalałby ocenić rozwój dziecka. Znacznie ważniejsze jest obserwowanie szerszego obrazu – sposobu komunikowania się, budowania relacji oraz reagowania na otoczenie.
Co zrobić, gdy pojawiają się pytania?
Dla wielu rodziców najtrudniejszy jest moment pomiędzy pojawieniem się pierwszych wątpliwości a rozmową ze specjalistą.
To czas pełen pytań.
Czy moje obserwacje są ważne?
Czy przesadzam?
Czy każde dziecko zachowuje się w ten sposób?
Czy warto skonsultować to z lekarzem?
Właśnie w takich sytuacjach pomocne mogą być narzędzia stworzone na podstawie badań naukowych, których zadaniem nie jest stawianie diagnozy, ale wspieranie rodziców w obserwacji rozwoju.
Jednym z nich jest ASDetect – bezpłatna aplikacja udostępniona w Polsce przez Fundację Alpha.
To nie test. To przewodnik po rozwoju dziecka
Wokół narzędzi związanych z monitorowaniem rozwoju dzieci narosło wiele mitów. Niektórzy rodzice obawiają się, że korzystanie z nich oznacza samodzielne diagnozowanie dziecka. Inni są przekonani, że aplikacja może zastąpić konsultację ze specjalistą.
*
Tymczasem twórcy ASDetect podkreślają, że jej zadanie jest zupełnie inne.
Aplikacja nie stawia diagnozy.
Nie wydaje ocen.
Nie przypisuje etykiet.
Pomaga natomiast rodzicom zwracać uwagę na zachowania związane z rozwojem społecznym i komunikacyjnym dziecka oraz lepiej rozumieć znaczenie codziennych interakcji.
Dzięki materiałom wideo rodzice mogą zobaczyć, jak wyglądają poszczególne zachowania charakterystyczne dla kolejnych etapów rozwoju. To sprawia, że obserwacja staje się bardziej świadoma i oparta na konkretnych przykładach.
– Bardzo często rodzice mówią, że wcześniej nie wiedzieli, na co zwracać uwagę. Znali etapy związane z chodzeniem czy mówieniem, ale nie słyszeli o wspólnej uwadze, naśladowaniu czy komunikacji gestami. Dostęp do rzetelnej wiedzy pozwala im lepiej rozumieć rozwój dziecka i daje większe poczucie sprawczości – podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS.
Pięć obszarów, które warto znać
Właśnie z potrzeby upowszechniania wiedzy powstała kampania społeczna „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” realizowana przez Fundację Alpha.
Jej nazwa odnosi się do pięciu obszarów rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.
Czy dziecko zwraca uwagę innych na interesujące przedmioty?
Czy naśladuje zachowania bliskich?
Czy angażuje się w komunikację za pomocą gestów?
Czy reaguje na swoje imię?
Czy interesuje się ludźmi i budowaniem relacji?
To pytania, które pomagają rodzicom patrzeć na rozwój dziecka szerzej i bardziej świadomie. Nie po to, by szukać problemów.Po to, by lepiej rozumieć potrzeby swojego dziecka.
Wiedza zamiast domysłów
Jeszcze kilkanaście lat temu rodzice często pozostawali sami ze swoimi pytaniami. Dziś sytuacja wygląda inaczej. Coraz więcej organizacji, naukowców i specjalistów pracuje nad tym, aby wiedza dotycząca rozwoju dziecka była dostępna nie tylko dla ekspertów, ale również dla rodzin.
To właśnie z takiego podejścia wyrasta kampania „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” oraz aplikacja ASDetect.
– Nie chodzi o to, aby rodzice stawali się diagnostami. Chodzi o to, aby czuli się pewniej w swojej roli. Im lepiej rozumiemy rozwój dziecka, tym łatwiej dostrzegać jego potrzeby i odpowiednio na nie odpowiadać. Wiedza nie służy budowaniu lęku. Służy budowaniu zrozumienia – podsumowuje dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS.
Bo czasami najważniejszą rzeczą, jaką możemy dać rodzicom, nie jest odpowiedź na każde pytanie. Jest nią wiedza, która pozwala zadawać właściwe pytania we właściwym czasie.
Więcej informacji o kampanii „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” oraz bezpłatnej aplikacji ASDetect można znaleźć na stronie:
www.autyzmlublin.pl/wydarzenia/rozpoznaj-z-n-a-k-i/
www.asdetect.autyzmlublin.pl/
Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON – Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
