Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany już od 13 kwietnia
System ubezpieczeń społecznych w Polsce przechodzi właśnie największą metamorfozę od lat. Choć pierwsze modyfikacje w przepisach zaczęły obowiązywać już na początku roku, to nadchodząca data stanowi dla wielu ubezpieczonych moment prawdziwej próby. Zmiany dotkną setki tysięcy osób, które korzystają z zasiłków chorobowych i opiekuńczych. Warto poznać nowe reguły gry, ponieważ błąd może kosztować utratę środków finansowych przeznaczonych na czas rekonwalescencji.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyskał szerokie uprawnienia do weryfikacji chorych
- Nowa definicja pracy zarobkowej ułatwia urzędnikom odbieranie zasiłków
- Aktywność niezgodna z celem zwolnienia doczekała się jasnego doprecyzowania
- Kontrola może objąć także rodziców opiekujących się chorymi dziećmi
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyskał szerokie uprawnienia do weryfikacji chorych
Znowelizowane prawo daje urzędnikom znacznie potężniejsze narzędzia do sprawdzania, czy pacjenci faktycznie powinni przebywać na chorobowym. Od teraz kontrolerzy mają prawo żądać od ubezpieczonego szczegółowych wyjaśnień dotyczących przebiegu jego choroby oraz sposobu spędzania czasu na zwolnieniu. ZUS może również bez przeszkód weryfikować całą dokumentację medyczną u lekarza wystawiającego dokument. W sytuacjach budzących wątpliwości sprawy będą kierowane bezpośrednio do samorządu lekarskiego.
Co niezwykle istotne, wizyta kontrolera może nastąpić już w pierwszym dniu trwania izolacji domowej. Urzędnicy odwiedzą pracownika w miejscu zamieszkania, pod adresem czasowego pobytu lub w każdym innym wskazanym punkcie. Każda taka wizyta kończy się sporządzeniem oficjalnego protokołu. Osoba kontrolowana ma tylko siedem dni na wniesienie ewentualnych uwag do ustaleń. Unikanie kontaktu z urzędem lub ignorowanie wezwań do złożenia wyjaśnień niemal zawsze skończy się decyzją o wstrzymaniu wypłaty pieniędzy.
Nowa definicja pracy zarobkowej ułatwia urzędnikom odbieranie zasiłków
Od 13 kwietnia 2026 roku w przepisach pojawia się ustawowa definicja pracy zarobkowej. Jest ona bardzo szeroka i obejmuje każdą czynność o takim charakterze, bez względu na rodzaj zawartej umowy. Nie ma znaczenia, czy chory wykonuje zadania na etacie, zleceniu, czy prowadzi własną działalność gospodarczą. Jeśli kontrola wykaże aktywność zawodową w czasie choroby, ubezpieczony straci prawo do świadczenia za cały okres widniejący na druku.
Pewnym ustępstwem są tak zwane czynności incydentalne. Chodzi o sytuacje wyjątkowe, których podjęcia wymagają istotne okoliczności, jak na przykład podpisanie pilnego dokumentu ratującego firmę przed stratą. Ustawodawca zaznaczył jednak bardzo wyraźnie: polecenie przełożonego nie jest taką okolicznością. Pracownik nie powinien więc wykonywać żadnych obowiązków tylko dlatego, że szef o to poprosił. Granica między drobną przysługą a pracą będzie oceniana indywidualnie przez urzędników.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia doczekała się jasnego doprecyzowania
Nowe regulacje wprowadzają pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Oznacza to wszelkie działania, które mogą utrudnić powrót do zdrowia lub niepotrzebnie wydłużyć czas rekonwalescencji. Na szczęście przepisy zawierają też listę wyjątków, co daje pacjentom nieco więcej swobody w codziennym życiu. Dozwolone są zwykłe czynności życiowe, o ile lekarz nie zalecił ścisłego leżenia w łóżku.
W praktyce oznacza to, że wyjście do najbliższej apteki, wizyta kontrolna w przychodni czy zrobienie podstawowych zakupów spożywczych nie stanowią już podstawy do odebrania zasiłku. To duża zmiana, ponieważ dawniej takie sytuacje wywoływały liczne spory z kontrolerami. Należy jednak zachować umiar. Dłuższy spacer w parku czy wyjazd rekreacyjny podczas choroby wciąż będą traktowane jako nadużycie, które skutkuje natychmiastowym wstrzymaniem przelewów z ZUS.
Kontrola może objąć także rodziców opiekujących się chorymi dziećmi
Bardzo ważnym elementem reformy jest objęcie ścisłym nadzorem zwolnień opiekuńczych. Dotychczas rodzice zajmujący się chorymi dziećmi rzadziej spodziewali się wizyty urzędnika, ale od kwietnia sytuacja ulegnie zmianie. ZUS sprawdzi teraz, czy opieka jest faktycznie sprawowana i czy w tym czasie rodzic nie wykonuje potajemnie pracy zarobkowej. Kontrolerzy upewnią się również, czy w domu nie ma innego domownika, który mógłby zapewnić dziecku opiekę.
Zaostrzenie kursu ma na celu walkę z nadużyciami, które co roku kosztują budżet państwa setki milionów złotych. Rząd argumentuje, że środki z funduszu ubezpieczeń muszą trafiać wyłącznie do osób realnie potrzebujących wsparcia. Dla pracowników oznacza to konieczność zachowania dużej ostrożności i ścisłego trzymania się zaleceń medycznych. Każda próba potraktowania L4 jako dodatkowego urlopu wiąże się teraz z ogromnym ryzykiem finansowym.
Źródła: https://www.infor.pl/prawo/zasilki/zasilek-chorobowy/7517623,zwolnienie-lekarskie-zus-co-mozne-pracownik-nowe-przepisy-od-13-kwietnia-2026-r.html, https://serwisy.gazetaprawna.pl/zdrowie/artykuly/10647693,kontrola-l4-od-kwietnia-2026-nowe-zasady-zus.html, https://www.zus.pl/-/nowe-przepisy-w-zasi%C5%82kach-i-orzekaniu-co-si%C4%99-zmienia-i-od-kiedy-
