Urodziłeś się w latach 1949–1969? ZUS ponownie przeliczy twoją emeryturę
Osoby urodzone w latach 1949–1968 mogą starać się o wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, jeśli wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Osobną kwestią jest ponowne przeliczenie zaniżonych emerytur po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, które według analiz może przynieść wysokie wyrównanie.
- Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. i do 31 grudnia 1968 r. mogą w określonych przypadkach przejść na wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 184
- Wymagany staż w szczególnych warunkach musi być osiągnięty do końca 1998 roku
- Według analiz Senatu przeliczenie emerytury może zwiększyć miesięczne świadczenie o około 1191–1200 zł
- Według symulacji wyrównanie za wsteczne lata wynosi średnio 64 000 zł
Kto może przejść na wcześniejszą emeryturę?
Prawo do wcześniejszego świadczenia na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przysługuje osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 roku, a do 31 grudnia 1968 roku. Warunkiem jest osiągnięcie obniżonego wieku właściwego dla danej grupy, wykazanie ogólnego stażu ubezpieczeniowego oraz wymaganego stażu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Ogólny staż ubezpieczeniowy, obejmujący okresy składkowe i nieskładkowe, wynosi co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Wymagany jest także brak członkostwa w OFE albo złożenie wniosku o przekazanie środków z OFE na dochody budżetu państwa.
W większości przypadków trzeba wykazać co najmniej 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wymagany staż musiał być w pełni osiągnięty do 31 grudnia 1998 roku.
– praca o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub praca wymagająca wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia – definiuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Wykaz prac w szczególnych warunkach obejmuje m.in. prace pod ziemią w górnictwie, hutnictwo, chemię, budownictwo i transport. Na liście są także przetwórstwo azbestu, produkcja ołowiu i kadmu oraz praca ratowników górskich w GOPR i TOPR.
Do prac w szczególnym charakterze zalicza się m.in. nauczycieli i wychowawców, dziennikarzy, artystów, pracowników administracji celnej, pracowników NIK oraz pracowników ochrony przeciwpożarowej, a także żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy nie mają uprawnień do emerytury mundurowej.
Zobacz też: Nigdy nie łącz z lekami na rozrzedzenie krwi. Ryzyko groźnego krwotoku rośnie kilkukrotnie
Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku w ZUS?
Samo spełnienie kryteriów stażowych nie wystarczy. Wnioskodawca musi przedstawić dokumentację potwierdzającą zatrudnienie. Podstawowym dokumentem jest wniosek o emeryturę EMP, do którego dołącza się formularz ERP-6, czyli informację o okresach składkowych i nieskładkowych.
Kluczowe znaczenie mają świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Należy też dołączyć świadectwa pracy oraz dokumenty potwierdzające wysokość zarobków, w tym ERP-7/Rp-7. Wniosek można złożyć osobiście w placówce ZUS albo elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS / eZUS).
Wniosek należy złożyć w odpowiednim terminie:
- najwcześniej na 30 dni przed spełnieniem warunków, w tym osiągnięciem obniżonego wieku. Wcześniejsze złożenie wniosku skutkuje decyzją odmowną,
- najpóźniej w dniu poprzedzającym osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Zobacz też: Wystartował sezon na "pogromcę" kortyzolu. Garść dziennie działa lepiej niż melisa
Odmowa ZUS i błędy formalne. Jak złożyć odwołanie do sądu?
ZUS zalicza do wymaganego stażu okresy pracy na podstawie stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu. Nie uwzględnia pracy na część etatu, umów zlecenia i o dzieło ani okresów prowadzenia działalności gospodarczej.
Częstą przyczyną odmowy są błędy w dawnych świadectwach pracy. ZUS może odrzucić wniosek z powodu nieprecyzyjnych zapisów lub braku dokładnego wskazania pozycji z wykazu rozporządzenia.
Od niekorzystnej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Pismo wnosi się za pośrednictwem właściwego oddziału ZUS w terminie 30 dni od doręczenia decyzji. Postępowanie przed sądem jest bezpłatne.
Jak odzyskać zaniżoną emeryturę po wyroku Trybunału Konstytucyjnego?
Osobną kwestią są zaniżone emerytury powszechne. Problem wynika z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, obowiązującego od 1 stycznia 2013 roku. Przepis pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku (sygn. akt SK 140/20) orzekł, że przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie osób, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 roku, a powszechny wiek emerytalny osiągnęły po 31 grudnia 2012 roku. O ponowne przeliczenie mogą ubiegać się kobiety urodzone w latach 1954–1959 oraz mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 i w 1954 roku, a także renciści rodzinni po takich osobach.
Aby ubiegać się o przeliczenie, emeryt musi podjąć trzy kroki:
- Złożyć w ZUS wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b.
- Odebrać decyzję ZUS i ocenić, czy jest ona odmowna.
- W ciągu 30 dni od doręczenia decyzji złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Stawka jest znacząca. Według analiz Biura Legislacyjnego Senatu i symulacji finansowych przeliczenie może zwiększyć miesięczną wypłatę o około 1191–1200 zł. Wyrównanie za 3 lata wstecz wynosi według tych analiz średnio 64 000 zł, a w skrajnych przypadkach może przekroczyć 100 000 zł.
Źródła: ZUS, Trybunał Konstytucyjny