Zwichnięcie stawu żuchwowego – kiedy do niego dochodzi? Przyczyny, objawy, leczenie żuchwy

Zwichnięcie stawu żuchwowego – charakterystyka

Staw skroniowo-żuchwowy (łac. articulatio temporomandibularis, ang. temporomandibular joint, TMJ) jest parzystym stawem zawiasowym łączącym kość żuchwy z czaszką. Składa się z głowy żuchwy oraz panewki. Powierzchnie stawowe kości nigdy nie stykają się ze sobą – są oddzielone dyskiem stawowym. Obecność takiego krążka powoduje podział stawu na dwie jamy, z których każda jest wyściełana błoną maziową. Górna wnęka odpowiada za wysuwanie żuchwy, wsuwanie i przesuwanie na boki, natomiast dolna za otwieranie i zamykanie. Żucie i mówienie wymagają kombinacji ruchów szczęki w wielu kierunkach.

Gdy szczęka się otwiera, żuchwa obniża się poprzez ruch zawiasowy, co powoduje otwarcie jamy ustnej od 20 do 30 mm. W celu szerszego otwarcia szczęki konieczne jest przemieszczenie się głowy żuchwy ruchem ślizgowym z dołka panewki stawowej na szczyt guzka stawowego. Do zwichnięcia żuchwy dochodzi, gdy krążek stawowy nie cofa się i pozostaje w pozycji przedniej, przed guzkami stawowymi, z odruchowym uniesieniem ich przez mięśnie żwacze. Kierunek przedni jest najczęściej spotykanym zwichnięciem stawu skroniowo-żuchwowego, lecz może również dochodzić do zwichnięcia tylnego oraz bocznego. Obustronne zwichnięcia występują częściej niż jednostronne.

Czynniki predysponujące do wystąpienia zwichnięcia żuchwy to: wiek (częściej występuje u pacjentów w średnim i zaawansowanym wieku), uzębienie (niestabilne) oraz płeć (kobiety są bardziej narażone na tego rodzaju dysfunkcje). Może występować jako stan ostry lub nawracający, każdy z nich ma inne przyczyny.

Zwichnięcie stawu żuchwowego – przyczyny

Ostre zwichnięcie stawu żuchwowego obejmuje czynniki o różnym nasileniu. Zwichnięcie przednie wynika najczęściej z nadmiernego otwarcia szczęki, np. podczas ziewania, śpiewania, zabiegów stomatologicznych. Zwichnięcie tylne często występuje w wyniku bezpośredniego uderzenia w szczękę, wypychającego kłykcie głowy żuchwy do tyłu, w kierunku wyrostka sutkowatego. Zwichnięcia boczne natomiast często występują w przypadku złamania żuchwy.

Źródła nawracającego zwichnięcia stawu skroniowo-żuchwowego obejmują specyficzną budowę kości, morfologię twarzy (np. wiotkość więzadeł), nieprawidłowe nawyki (np. długie przeżuwanie), chorobę (np. osteoporozę).

Zwichnięcie stawu żuchwowego – objawy

Pacjenci zgłaszają się do lekarza z szeroko otwartymi ustami, których nie mogą zamknąć. Jeśli linia środkowa żuchwy odchyla się w jedną stronę, zwichnięcie jest jednostronne. Objawem zwichnięcia stawu żuchwowego jest również ból w okolicy stawu, pod małżowinami usznymi. 

Przy zwichnięciach żuchwy lekarz musi zbadać, czy nie doszło do uszkodzenia nerwu trójdzielny, nerwu twarzowego bądź nerwu przedsionkowo-ślimakowego.

Zwichnięcie stawu żuchwowego – diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie zwichnięcia żuchwy jest zwykle możliwe na podstawie wywiadu i badania fizykalnego – obrazowanie zazwyczaj nie jest konieczne do postawienia rozpoznania. W przypadku wątpliwości, czy nie doszło do złamania, wykonuje się tomografię komputerową.

Leczenie polega na jak najszybszym nastawieniu żuchwy, w przypadku zwichnięcia przedniego wykonuje się tzw. rękoczyn wewnątrzustny – naciśnięcie żuchwy w dół, następnie do tyłu, a na końcu do góry. Jeżeli nie wykona się tego w odpowiednim czasie, może dojść do skurczu mięśni unoszących żuchwę i wówczas konieczne będzie przeprowadzenia zabiegu w znieczuleniu ogólnym, po podaniu środków zwiotczających mięśnie.