Koniec prawdziwych twarzy? Sztuczna inteligencja narzuca nam cyfrowy ideał
Sztuczna inteligencja oraz zaawansowane aplikacje do edycji zdjęć wpływają na współczesne kanony urody, popularyzując zjawisko określane mianem twarzy Stacey. Ten ujednolicony, symetryczny ideał kobiecego piękna może zwiększać presję na użytkowniczki mediów społecznościowych, skłaniając część z nich do inwazyjnych zabiegów medycyny estetycznej. Badacze analizują wpływ wygenerowanej cyfrowo perfekcji na mechanizmy postrzegania własnego ciała, zaznaczając przy tym, że obecne trendy stanowią rozwinięcie i wzmocnienie zjawisk kulturowych istniejących na długo przed popularyzacją algorytmów.
- Konstrukt twarzy Stacey wywodzi się z internetowych społeczności oceniających wygląd, gdzie stanowił przeciwieństwo przeciętnej urody, a obecnie jest masowo powielany przez mechanizmy sztucznej inteligencji
- Pomiary wskazują na wysoką skłonność do edycji zdjęć w określonych grupach, jednak wyniki te często dotyczą specyficznych prób badawczych lub wyłącznie aktywnych użytkowników platform społecznościowych
- Zaawansowane filtry potęgują zjawisko znane z początków platform takich jak Snapchat, wpływając w mierzalny sposób na decyzje pacjentów klinik chirurgii plastycznej
Anatomia cyfrowego ideału i statystyki użytkowania
Pojęcie twarzy Stacey pochodzi ze specyficznych forów internetowych i tak zwanej manosfery, gdzie służyło do kategoryzowania kobiecego wyglądu poprzez kontrastowanie wyidealizowanej "Stacy" z przeciętną w tym dyskursie "Becky". Aktualnie ten wąski, matematycznie symetryczny wzorzec, obejmujący duże oczy, wysokie kości policzkowe, mały nos oraz pełne usta, jest masowo reprodukowany przez filtry bazujące na modelach uczenia maszynowego. Od 2023 roku aplikacje społecznościowe oferują narzędzia na wzór technologii Bold Glamour, które mapują topografię twarzy w czasie rzeczywistym, wygładzając skórę i modyfikując rysy w sposób realistyczny i pozbawiony widocznych artefaktów charakterystycznych dla oprogramowania starszej generacji.
Zasięg wykorzystania tych technologii próbują oszacować naukowcy, jednak ich wyniki wymagają nałożenia odpowiedniego filtru demograficznego. Profesor Rosalind Gill z City University of London w 2021 roku przeprowadziła badanie na grupie 175 młodych kobiet i osób niebinarnych w Wielkiej Brytanii. Wyniki wykazały, że około 90 procent osób z tej konkretnej, nielosowej próby stosowało narzędzia wygładzające skórę lub modyfikujące kształt żuchwy przed publikacją materiałów w sieci, co argumentowano koniecznością sprostania wymogom platform społecznościowych.
Szerszy ogląd sytuacji na rynku amerykańskim przedstawia raport organizacji Consumer Reports, opublikowany w tym samym roku. Zgodnie z zebranymi danymi, 21 procent dorosłych respondentów w Stanach Zjednoczonych posiadających aktywne konta w mediach społecznościowych regularnie używało filtrów upiększających. Statystyki te potwierdzają zauważalne nasycenie rynku narzędziami modyfikującymi wizerunek cyfrowy, z wyraźną przewagą implementacji u młodszych użytkowników platform nakierowanych na konsumpcję materiałów wideo.
Psychologiczne koszty i zjawisko cyfrowej dysmorfofobii
Wpływ sztucznej estetyzacji na odbiór społeczny i błędy poznawcze został zbadany w ramach projektu ELIAS, którego wyniki w 2024 roku opublikowano w recenzowanym czasopiśmie Royal Society Open Science. W toku eksperymentów wykazano, że 96,1 procent twarzy poddanych działaniu algorytmów poprawiających urodę uzyskało wyższe noty w obiektywnych testach atrakcyjności. Autorzy badania udokumentowali również występowanie efektu aureoli, polegającego na nieświadomym przypisywaniu osobom o cyfrowo zmodyfikowanych rysach wyższej kompetencji intelektualnej oraz wzbudzaniu przez nie większego zaufania publicznego.
Bezpośrednie przełożenie idealizacji wizerunku na stabilność psychiczną analizują specjaliści zajmujący się psychologią kliniczną. Keith Feigenson, pracownik naukowy z wydziału psychologii w Albright College, poddał analizie powszechność technologii modyfikujących biometrię jako czynnik ryzyka dla samooceny.
- Używanie tego typu filtrów zwiększa ryzyko obniżenia samooceny we wszystkich grupach demograficznych, a ryzyko to jest szczególnie wysokie w przypadku dorastających dziewcząt - tłumaczy Keith Feigenson, komentując mechanizmy psychologiczne aktywowane przez aplikacje.
Oddziaływanie tego oprogramowania przekracza sferę wirtualną, wpływając bezpośrednio na rynek medycyny estetycznej. Międzynarodowe stowarzyszenia lekarzy od lat raportują przypadki pacjentów przynoszących własne, przefiltrowane zdjęcia jako ostateczne wzorce oczekiwanych modyfikacji chirurgicznych. Zjawisko to, opisywane w literaturze medycznej jako dysmorfofobia Snapchatowa już w okolicach 2018 roku, wyewoluowało obecnie w szerszy problem cyfrowej dysmorfofobii. Nowoczesne generatory obrazu wyłącznie przyspieszają ten proces, tworząc wizualne standardy trudniejsze do jednoznacznego rozpoznania jako tkanka syntetyczna.
Szerszy kontekst technologiczny i perspektywy regulacyjne
Analizując dyskurs wokół wpływu algorytmów na standardy piękna, historycy kultury cyfrowej przypominają o zasadzie, według której korelacja nie zawsze oznacza bezpośrednią przyczynowość. Znaczny odsetek globalnych użytkowników traktuje modyfikacje wizualne wyłącznie jako formę wirtualnej rozrywki lub element ekspresji twórczej, nie rejestrując przy tym negatywnych skutków psychologicznych. Co więcej, silna presja na idealny wygląd i powiązana z nią homogenizacja urody funkcjonowały z powodzeniem w erze tradycyjnych magazynów modowych, na długo przed wynalezieniem sieci neuronowych.
Kwestię zderzenia naturalnego wyglądu z technologią poruszają również otwartodostępne publikacje naukowe, takie jak artykuły zamieszczane w Advance Social Science Archive Journal. Próbują one dokumentować korelację między intensywnym korzystaniem z zaawansowanych edytorów zdjęć a zaburzeniami akceptacji własnego ciała. Chociaż wiarygodność niszowych pism naukowych bywa przedmiotem akademickich debat, zawarte w nich wnioski częściowo pokrywają się z obserwacjami terapeutów behawioralnych. W odpowiedzi na te wyzwania, zorganizowane grupy użytkowników internetu inicjują ruchy odrzucające stosowanie cyfrowego kamuflażu na rzecz publikacji wizerunku bez edycji.
Biorąc pod uwagę opisywane zjawiska, specjaliści ds. etyki technologicznej proponują wdrożenie konkretnych rozwiązań systemowych w miejsce prób całkowitego zakazywania technologii. Postulaty te obejmują:
- opracowanie regulacji prawnych wymuszających jasne oznaczanie materiałów wizualnych wygenerowanych przez sztuczną inteligencję,
- wdrożenie do programów nauczania zaawansowanej alfabetyzacji cyfrowej, pozwalającej na trafną weryfikację obrazu,
- wspieranie przez psychologów wychowawczych systemów ewaluacji ucznia opartych na kompetencjach i charakterze, celem budowy samooceny odpornej na trendy technologiczne.
Źródło: Pacjenci.pl
