Co jeść, by chronić serce? Europejscy kardiolodzy ostrzegają przed tą żywnością
Nowy konsensus kliniczny Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) potwierdza, że wysokie spożycie żywności wysoko przetworzonej ma istotny związek ze zwiększonym ryzykiem problemów kardiologicznych. Publikacja w European Heart Journal, podsumowująca dotychczasowe dowody naukowe, stanowi ważną aktualizację zaleceń i zwiększa świadomość na temat stopnia przetworzenia pożywienia jako samodzielnego czynnika ryzyka, z którym kardiolodzy stykają się w codziennej praktyce.
- Najwyższe spożycie żywności wysoko przetworzonej (UPF) w obserwowanych kohortach wiąże się ze wzrostem ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych nawet o 65%
- Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne wzywa lekarzy do uwzględniania przemysłowego przetwarzania żywności jako niezależnego zagrożenia w wywiadzie i ocenie zdrowia pacjentów
- Wysoki udział produktów z grupy UPF w diecie podnosi ryzyko choroby wieńcowej do 19% oraz migotania przedsionków do 13%
Aktualizacja stanowiska Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego
Opublikowany raport w European Heart Journal jest oficjalnym konsensusem klinicznym, przygotowanym przez multidyscyplinarną grupę ekspertów Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Dokument ten nie dostarcza nowych danych pierwotnych, lecz podsumowuje i systematyzuje dekadę dotychczasowych badań obserwacyjnych. Przeanalizowane dane z wieloletnich kohort pacjentów wskazują spójnie, że dieta zdominowana przez żywność wysoko przetworzoną wykazuje powtarzalny, statystyczny związek ze zwiększoną zachorowalnością na schorzenia układu krążenia.
Wielkości ryzyka zaprezentowane w dokumencie pochodzą z analiz statystycznych uwzględniających znane zmienne zakłócające, takie jak tryb życia czy inne nawyki żywieniowe. Zestawienia te pokazują, że osoby dorosłe w grupie o najwyższym spożyciu żywności wysoko przetworzonej są narażone na wyższe do 19% ryzyko rozwoju choroby wieńcowej oraz do 13% ryzyko wystąpienia migotania przedsionków w porównaniu z pacjentami o najniższym udziale takich produktów. Jednocześnie skumulowane dane wskazują na możliwy wzrost ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych nawet o 65%.
– Związek między żywnością wysoko przetworzoną a chorobami serca jest spójny i biologicznie uzasadniony. Produkty te podnoszą ryzyko sercowo-naczyniowe głównie poprzez sprzyjanie otyłości, cukrzycy, nadciśnieniu i gromadzeniu się niezdrowych tłuszczów we krwi. Tymi słowami doktor Marialaura Bonaccio, współautorka dokumentu reprezentująca ESC, wyjaśnia zaobserwowane powiązania między metodami obróbki przemysłowej a patologiami układu krążenia.
Kliniczna definicja żywności wysoko przetworzonej (UPF) obejmuje formulacje przemysłowe powstające przy użyciu składników rzadko stosowanych w domowych kuchniach. Są to produkty charakteryzujące się intensywną obróbką i częstą obecnością substancji takich jak emulgatory, sztuczne słodziki, modyfikatory tekstury czy konserwanty. Do powszechnych przykładów należą słodzone płatki śniadaniowe, masowo produkowane wyroby mięsne, zupy błyskawiczne oraz gotowe dania do odgrzewania.
Mechanizmy wpływu procesu produkcji na zdrowie
Wcześniejsze zalecenia w kardiologii prewencyjnej koncentrowały się niemal wyłącznie na bilansie odżywczym, w tym na ograniczaniu podaży sodu, cukru dodanego czy nasyconych kwasów tłuszczowych. Obecny konsensus wskazuje, że podejście to wymaga rozszerzenia o ocenę samego procesu produkcji pożywienia. Zmiany w strukturze fizycznej i chemicznej żywności, wynikające z masowej obróbki technologicznej, mogą oddziaływać na fizjologię organizmu w sposób niezależny od zawartości bazowych makroskładników.
– Żywność wysoko przetworzona w dużej mierze zastąpiła tradycyjne diety, a obecne porady medyczne nie nadążają za rosnącymi dowodami na temat związanych z nią zagrożeń. Profesor Luigina Guasti, główna autorka raportu, zwraca w ten sposób uwagę na konieczność aktualizacji wiedzy i praktyk stosowanych przez personel medyczny podczas poradnictwa dietetycznego.
Potencjalne mechanizmy ryzyka wynikają z fizjologicznej interakcji układu immunologicznego i pokarmowego z chemicznie zmodyfikowaną matrycą pożywienia. Autorzy konsensusu z ramienia ESC zaznaczają, że regularne opieranie diety na produktach UPF bywa powiązane z występowaniem przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu oraz możliwym zaburzeniem równowagi mikrobiomu jelitowego. Niekorzystne zmiany we florze bakteryjnej przewodu pokarmowego stanowią czynnik predysponujący organizm do oporności na insulinę oraz procesów miażdżycowych.
Zgodnie z systematyzacją wiedzy opublikowaną w European Heart Journal, udział żywności wysoko przetworzonej w diecie stanowi czynnik mogący nasilać rozwój schorzeń kardiometabolicznych. Wyszczególniono następujące powiązania kliniczne zaobserwowane w badaniach populacyjnych:
- otyłość, pozostająca w związku z wysoką gęstością energetyczną produktów UPF i ich ułatwionym, szybkim przyswajaniem przez układ pokarmowy,
- cukrzyca typu 2, korelująca z częstszymi zmianami stężenia glukozy we krwi i postępującą opornością tkanek obwodowych na działanie insuliny,
- nadciśnienie tętnicze, powiązane między innymi z zawartością dodanego sodu oraz potencjalnymi zmianami zapalnymi w śródbłonku naczyń krwionośnych,
- dyslipidemia, manifestująca się nieprawidłowymi stężeniami poszczególnych frakcji lipoprotein w surowicy.
Ewolucja zaleceń i wywiadu kardiologicznego
Bezpośrednim wnioskiem płynącym z ustaleń grupy roboczej jest rekomendacja dla lekarzy, aby włączyli ocenę udziału żywności wysoko przetworzonej do rutynowego wywiadu klinicznego. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zachęca kardiologów, by stopień przemysłowego przetworzenia jadłospisu traktować jako konkretny wskaźnik obciążenia układu krążenia, analogicznie do wywiadu na temat aktywności fizycznej pacjenta. Ewaluacja nawyków żywieniowych powinna wykraczać poza szacowanie podaży kalorii i weryfikować częstotliwość sięgania po gotowe formulacje przemysłowe.
Istotnym aspektem omawianym w dokumencie jest trudność w prawidłowej identyfikacji produktów, co wynika z częstego kreowania ich na żywność prozdrowotną. Znaczna część wyrobów, takich jak odżywki białkowe, batony zastępujące posiłki, produkty redukujące cholesterol czy roślinne alternatywy mięsa, ze względu na stopień skomplikowania procesu produkcyjnego wpisuje się w definicję żywności wysoko przetworzonej. Użyte w nich syntetyczne dodatki i wysoce przetworzone izolaty mogą stymulować w organizmie odpowiedź fizjologiczną zbliżoną do tej, która towarzyszy konsumpcji tradycyjnego jedzenia typu fast food.
– Badania nad żywnością wysoko przetworzoną gromadzą się od dekady, co podkreśla zagrożenia związane z ich wysokim spożyciem. Zapobieganie chorobom nie powinno skupiać się wyłącznie na składnikach odżywczych, ale także na stopniu przetworzenia żywności. Powyższy cytat doktor Marialaury Bonaccio podsumowuje główne przesłanie zaktualizowanego stanowiska w sprawie profilaktyki schorzeń sercowo-naczyniowych.
Dokument opracowany przez ekspertów Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego porządkuje istniejącą wiedzę medyczną, ułatwiając lekarzom rzetelne informowanie pacjentów o najnowszych ustaleniach naukowych. Postulowana modyfikacja modelu żywienia, opierająca się na redukcji produktów UPF na rzecz żywności o minimalnym stopniu przetworzenia przemysłowego, jawi się jako jedna z istotnych, opartych na dowodach strategii pozwalających na zmniejszanie ryzyka zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych w ogólnej populacji.
Źródło: Pacjenci.pl
