Wielkie zmiany w kontroli L4. To nas czeka w 2026
Sejm uchwalił nowelizację przepisów, która wprowadza fundamentalną przebudowę systemu ubezpieczeń społecznych. Nowe regulacje wpłyną na strukturę organizacyjną ZUS, status lekarzy orzeczników oraz zasady kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany te, będące największą reformą od lat, mają bezpośrednie przełożenie zarówno na pracę personelu medycznego, jak i sytuację osób ubezpieczonych.
Jakie zmiany w orzecznictwie ZUS i statusie lekarzy orzeczników wchodzą w życie od 2026 roku?
Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przygotowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, została uchwalona przez Sejm 21 listopada 2025 roku i ma wejść w życie 1 stycznia 2026 roku.
Akt ten wprowadza szeroką przebudowę systemu orzecznictwa lekarskiego, a zadania związane z wydawaniem orzeczeń i nadzorem nad ich jakością zostaną skonsolidowane w nowych centrach orzeczniczych działających przy oddziałach ZUS. Do placówek tych trafią sprawy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, przy czym od 1 stycznia 2026 roku obowiązywać będzie w obu tych instancjach jednoosobowe orzekanie.
Jedną z najważniejszych zmian jest przekształcenie struktury organizacyjnej, co oznacza istotne nowości dla lekarzy orzeczników. Powstanie również jednolita regulacja zasad i trybu wydawania orzeczeń w ZUS, która obejmie renty z tytułu niezdolności do pracy, dodatki pielęgnacyjne oraz kontrole zaświadczeń lekarskich.
Jakie nowe zasady dotyczące zasiłków chorobowych i uprawnień kontrolnych ZUS wprowadzono?
Nowe przepisy precyzyjnie określają sytuacje, w których ubezpieczony może stracić zasiłek chorobowy, a zasady kontroli ulegną istotnym zmianom. W ramach szerszych uprawnień kontrolnych ZUS zyskał między innymi dostęp do dokumentacji medycznej.
Zakład będzie uprawniony do żądania dokumentacji od placówki medycznej lub lekarza wystawiającego zwolnienie, aby sprawdzić, czy chory nie wykonuje czynności wykluczających prawo do świadczenia, takich jak praca zarobkowa czy działania wydłużające okres choroby, np. intensywne wyjazdy. Ponadto w ramach uprawnień kontrolnych możliwe będzie weryfikowanie zasadności zasiłku opiekuńczego.
Wprowadzone zmiany odczują również ubezpieczeni. Jeśli nowelizacja zostanie przyjęta w obecnym kształcie, będzie to największa od lat przebudowa systemu zwolnień lekarskich i orzecznictwa ZUS.
Czy fizjoterapeuci i pielęgniarki będą mogli orzekać w sprawach ZUS?
Zmieniono terminologię z „lekarz” na „osoba lecząca”, co wiąże się z rozszerzeniem kręgu osób uprawnionych do orzekania w ZUS o fizjoterapeutów i pielęgniarki w określonych sprawach. Lekarze orzecznicy zyskali jednocześnie możliwość wyboru formy zatrudnienia, decydując między umową o pracę a umową cywilnoprawną.
Nowe grupy zawodowe, czyli fizjoterapeuci i pielęgniarki, zostały dopuszczone do orzekania w części spraw, a ponadto do orzekania dopuszczeni zostaną lekarze bez specjalizacji. W kontekście kontroli uprawnień, przy zasiłku opiekuńczym ZUS będzie mógł sprawdzić, czy w gospodarstwie domowym nie ma innej osoby zdolnej do zapewnienia opieki.
Ministerstwo jest przekonane, że wprowadzone zmiany pozwolą odciążyć system i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Planowana jest również podwyżka wynagrodzeń dla lekarzy orzeczników o około 25 procent, powiązana z zasadami ustalania płac minimalnych w podmiotach leczniczych.
Jakie nowe rozwiązanie umożliwia pracę w dwóch miejscach podczas zwolnienia lekarskiego?
W odpowiedzi na liczne przypadki pracowników z kilkoma etatami wprowadzono rozwiązania, które mogą pozwolić pracownikowi na przykład na odbieranie telefonu od szefa i odpisywanie na maile podczas zwolnienia. Wyższe stanowiska, takie jak naczelny lekarz ZUS i jego zastępcy, pozostaną jednak dostępne wyłącznie na etacie.
Wprowadzono także możliwość wykonywania obowiązków w jednej pracy podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim w drugiej.
To nowe rozwiązanie jest oceniane jako kontrowersyjne, ale kluczowe dla funkcjonowania systemu.
