Leki przeciwzapalne – podział, charakterystyka, działanie, wskazania

Leki przeciwzapalne – podział, charakterystyka, działanie, wskazania
pixabay.com
Autor Marcelina Dzięciołowska24.03.2021

Najczęściej stosowanymi preparatami są leki przeciwzapalne. Są używane w każdej rodzinie i są dostępne zazwyczaj bez recepty w każdej aptece. Służą do łagodzenia bólu, gorączki i stanów zapalnych oraz przynoszą szybką ulgę. Jakie są wskazania do stosowania leków przeciwzapalnych?

Najczęściej stosowanymi preparatami są leki przeciwzapalne. Są używane w każdej rodzinie i są dostępne zazwyczaj bez recepty w każdej aptece. Służą do łagodzenia bólu, gorączki i stanów zapalnych oraz przynoszą szybką ulgę. Jakie są wskazania do stosowania leków przeciwzapalnych?

Leki przeciwzapalne – czym są?

Leki przeciwzapalne to jedne z najpopularniejszych leków na świecie. Te leki najczęściej stosowane są w stanach zapalnych, którym towarzyszy ból lub gorączka, a ich popularność wynika z powszechnej dostępności i szerokiego zakresu działania. Większość leków przeciwzapalnych można kupić bez recepty, nie tylko w aptekach, ale także w sklepach spożywczych czy na stacjach benzynowych. Zdecydowana większość leków przeciwzapalnych zaliczana jest do niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Podział leków przeciwzapalnych pod względem budowy chemicznej

Leki przeciwzapalne można klasyfikować według ich budowy chemicznej. Pierwszą klasą leków przeciwzapalnych jest salicylan, którego substancjami czynnymi są kwas acetylosalicylowy i salicylamid.

Innym rodzajem leku przeciwzapalnego jest pochodna kwasu fenylopropionowego, a jego substancjami czynnymi są ibuprofen, naproksen, fenbufen, fenoprofen i ketoprofen.

Inną klasą leków przeciwzapalnych są pochodne kwasu indolooctowego, których substancjami czynnymi są: indometacyna, acetamid i tolmetyna.

Druga kategoria obejmuje pochodne kwasu fenylooctowego oraz substancje czynne aceklofenak, diklofenak i fenklofenak.

Grupa leków przeciwzapalnych wywodzących się z kwasu fenamowego, których substancjami czynnymi są kwas mefenamowy i kwas meklofenamowy mają właściwości przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne.

Ostatnią grupą leków przeciwzapalnych wyróżniających się budową chemiczną są leki pochodzące z kwasu enolowego, których substancjami czynnymi są: oksykamy (piroksykam, izoksykam, tenoksykam) oraz pirazolidynodiony (fenylobutazon, oksyfenbutazon)

Podział leków przeciwzapalnych pod względem siły i czasu działania

Z praktycznego punktu widzenia kolejną przydatną klasyfikacją jest siła i czas działania leków przeciwzapalnych. Klasyfikacja oparta jest na pięciu grupach.

  • „Słabe” leki przeciwzapalne obejmują ibuprofen i kwas acetylosalicylowy. Charakteryzują się krótkim okresem półtrwania, a głównym wskazaniem do zastosowania jest występowanie ostrego bólu zapalnego o umiarkowanym nasileniu, w tym przewlekłego reumatoidalnego zapalenia stawów.
  • „Umiarkowane” leki przeciwzapalne są stosowane w przypadku umiarkowanego lub silnego nasilenia bólu, ponieważ są pośrednie i mają umiarkowany okres półtrwania. Najczęściej stosuje się je przy bólach menstruacyjnych lub migrenach.
  • „Silny” lek przeciwzapalny o krótkim okresie półtrwania – preparaty z tej grupy, zwłaszcza diklofenak, mają najmniejszą ilość skutków ubocznych, częstość występowania niepożądanych reakcji żołądkowo-jelitowych i są stosowane jako podstawowy lek na ból spowodowany reumatoidalnym zapaleniem stawów i chorobą zwyrodnieniową stawów.
  • „Silne” leki przeciwzapalne o długim okresie półtrwania – są to głównie wszystkie związki utlenione. Preparaty z tej grupy można stosować przy przewlekłych bólach zapalnych i bólach towarzyszących nowotworom. Nie zaleca się osobom starszym stosowania tej grupy leków.
  • „Selektywny / selektywny inhibitor” COX-2 ma silne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe oraz ma niskie ryzyko uszkodzenia górnego odcinka przewodu pokarmowego. Są stosowane w leczeniu klinicznym, z których najbardziej popularnym jest parekoksyb podawany drogą dożylną.


Leki przeciwzapalne – charakterystyka najpopularniejszych

Najpopularniejszy lek przeciwzapalny to kwas acetylosalicylowy, zwany potocznie aspiryną lub polopiryną. Preparat dostępny jest bez recepty i stosować można go jako lek przeciwzapalny, przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Niska dawka tego leku ma również działanie przeciwzakrzepowe, hamuje agregację płytek krwi, a także może być stosowana w profilaktyce chorób układu krążenia.

Kwas acetylosalicylowy hamuje aktywność cyklooksygenazy, przekaźnika stymulującego tworzenie receptorów bólu i prostacykliny. Zmniejsza to objawy zapalenia, gorączki i bólu. Tego leku nie należy również stosować u dzieci i młodzieży poniżej 12. roku życia

Innym powszechnie znanym i stosowanym lekiem przeciwzapalnym jest ibuprofen. Jest to związek organiczny pochodzący z kwasu propionowego. Podobnie jak kwas acetylosalicylowy, ibuprofen hamuje syntezę prostaglandyn. Ibuprofen jest silnym środkiem przeciwzapalnym i przeciwbólowym oraz łagodnie zbijającym gorączkę.

Efekt działania jest odczuwalny już po 60. minutach od zażycia, a przy tym nie jest tak ciężki jak kwas acetylosalicylowy, dzięki czemu można go stosować u dzieci poniżej 12. roku życia. Ibuprofen to lek przeciwzapalny, bardzo odpowiedni na przeziębienia, grypę i związane z nimi powikłania. Może być również stosowany do łagodzenia bólu różnego pochodzenia.

Działanie leków przeciwzapalnych

Mechanizm działania leków przeciwzapalnych związany jest z hamowaniem aktywności cyklooksygenazy (COX). Enzymy te biorą udział w syntezie prostaglandyn, neuroprzekaźnika, który stymuluje receptory bólu i powodować typowe objawy zapalne, a mianowicie gorączkę i obrzęk.

Mechanizm działania leków przeciwzapalnych polega na hamowaniu COX-1 i COX-2. Leki hamujące COX-1 mogą powodować działania niepożądane, takie jak zaburzenia przepływu krwi, uszkodzenie błony śluzowej żołądka i dysfunkcja płytek krwi. Enzym COX-2 wręcz przeciwnie – może zmniejszać ból, obniżać gorączkę i hamować stany zapalne w organizmie.

Wskazania do stosowanie leków zapalnych

Preparaty przeciwzapalne stosuje się głównie wtedy, gdy w organizmie występuje stan zapalny. Leki przeciwzapalne charakteryzują się szerokim zakresem działania, a wskazaniami do stosowania mogą być:

  • ból głowy, migrena,
  • ból zęba,
  • ostra dna,
  • ból w mięśniach,
  • skurcze menstruacyjne,
  • ból kości i stawów,
  • zwyrodnienie stawów,
  • reumatyzm,
  • gorączka reumatyczna,
  • zapobieganie zakrzepicy i udarowi,
  • zawał mięśnia sercowego,
  • wysoka temperatura,
  • zapalenie jamy ustnej i gardła,
  • nerwoból,
  • ból nowotworowy związany z przerzutami do kości.


Przeciwwskazania do stosowania leków przeciwzapalnych

Pomimo tego, że leki przeciwzapalne są preparatami bardzo popularnymi i mogą być stosowane przez każdego, nadal istnieją przeciwwskazania do ich stosowania. W niektórych przypadkach lekarz powinien zdecydować o zastosowaniu i dawkowaniu tego leku. Główne przeciwwskazania do stosowania leków przeciwzapalnych to:

  • nadwrażliwość na składniki leku,
  • występowanie wrzodów żołądka lub dwunastnicy,
  • ciężka niewydolność nerek, serca lub wątroby,
  • pacjenci, którzy przeszli operację,
  • osoby odwodnione,
  • dzieci poniżej 12. lat.

Ponadto osoby z zaburzeniami krzepnięcia, osoby ze skazą krwotoczną, osoby z toczniem rumieniowatym, kobiety w ciąży oraz kobiety karmiące piersią powinny zachować szczególną ostrożność podczas przyjmowania leków przeciwzapalnych.

Działania niepożądane występujące podczas stosowanie leków przeciwzapalnych

Nadużywanie lub nieprawidłowe stosowanie leków przeciwzapalnych może powodować wiele działań niepożądanych. Lista skutków ubocznych i powikłań leków przeciwzapalnych jest bardzo zróżnicowana. Najczęstsze powikłania dotyczą układu pokarmowego, wątroby i układu sercowo-naczyniowego, ale mogą również wpływać na układ oddechowy i układ nerwowy. Leki przeciwzapalne (głównie te, które hamują aktywność COX-1) mogą powodować krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego i stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia.

Stosowanie wszystkich leków przeciwzapalnych może powodować powikłania krwi, zwiększać ryzyko krwawienia i zwiększać problemy z blokowaniem krwi, ponieważ zmniejszają krzepliwość krwi. U starszych pacjentów z niewydolnością nerek stosowanie leków przeciwzapalnych może zwiększać ryzyko upośledzenia czynności nerek. Ponadto stosowanie leków przeciwzapalnych może powodować zawroty głowy, szumy uszne, zmiany nastroju, nudności i biegunkę.

Leki przeciwzapalne a ciąża

Skutki uboczne, które mogą dotknąć kobiety starające się zajść w ciążę podczas przyjmowania leków przeciwzapalnych:

  • zmniejszona płodność,
  • zaburzenia owulacji,
  • większe ryzyko poronienia,
  • zahamowanie dojrzewania jajeczek, co może powodować przejściową bezpłodność.


Kobiety w pierwszym trymestrze ciąży powinny unikać przyjmowania jakichkolwiek leków przeciwzapalnych, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko poronienia, zwłaszcza między 3. a 8. tygodniem ciąży.

Jednak w III trymestrze ciąży ta grupa leków może zwiększać ryzyko wad rozwojowych, zwiększać ryzyko chorób układu krążenia, ciśnienie w płucach dziecka i obniżać czynność nerek. Jeśli jest to absolutnie konieczne, w drugim trymestrze ciąży można zastosować stosunkowo bezpieczny lek przeciwzapalny, ibuprofen lub diklofenak.

Następny artykuł