Nadmierny wzrost – kiedy stanowi problem? Przyczyny i leczenie

Nadmierny wzrost – przyczyny

Nadmierny wzrost jest rzadkim zaburzeniem wzrastania, które charakteryzuje się zbyt dużym, nieproporcjonalnym do wieku, wzrostem dziecka. Najczęściej jest on spowodowany czynnikami genetycznymi, mówi się wówczas o rodzinnym nadmiernym wzroście, który nie stanowi jednostki chorobowej.

Europejskie Stowarzyszenie Pediatrów Endokrynologów sklasyfikowało przyczyny będące zespołami chorobowymi nadmiernego wzrostu, dzieląc je na pierwotne oraz wtórne. W pierwszej grupie znajdują się:

• zaburzenia genetyczne, np. zespół Klinefeltera (hipogonadyzm hipergonadotropowy) polegający na obecności u chłopców trzech (zamiast dwóch) chromosomów płciowych – dwóch X i jednego Y, co wiąże się z niskim poziomem testosteronu i wysokim poziomem gonadotropin,

• choroby metaboliczne, np. zespół Marfana – dochodzi do zaburzenia sekwencji jednego genu FBN1 wywołującego m.in.: nadmierny wzrost kości długich oraz paliczków palcowych, wydłużenie czaszki, szewską klatkę piersiową,

• zespoły dysmorficzne, np. zespół Bannayana-Rileya-Ruvalcaby, zespół łamliwego chromosu X, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Nevo.

Wśród wtórnych przyczyn nadmiernego wzrostu wymienia się:

• gigantyzm (nadprodukcja hormonu wzrostu),

• hiperinsulinizm,

• nadczynność tarczycy,

• rodzinny niedobór glikokortykosteroidów,

• rodzinny wysoki wzrost.

Nadmierny wzrost – gigantyzm i akromegalia

Wśród wszystkich przyczyn nadmiernego patologicznego wzrostu najczęściej występującą i wymagającą szerszego omówienia jest nadprodukcja hormonu wzrostu (GH) – somatotropiny. Jest on wytwarzany przez przedni płat przysadki mózgowej i stymuluje wzrost kości, mięśni i wielu narządów wewnętrznych. Patologicznie wysoka produkcja GH jest zdecydowanie najczęściej spowodowana łagodnym, niezłośliwym guzem przysadki (gruczolakiem).

Jeśli nadmierna produkcja hormonu wzrostu rozpocznie się w dzieciństwie, zanim zakończy się wzrost kości, mówimy o gigantyzmie. Wówczas objawami są zbyt szybki wzrost kości i opóźnione dojrzewania płciowe. Wygląd dziecka zdecydowanie różni się od wyglądu zdrowych rówieśników i nie dotyczy tylko nieprzeciętnego wzrostu, widoczne są również: przerost żuchwy, duża twarz i czaszka, znacznie większy rozmiar stóp oraz dłoni.

W większości przypadków nadmierna produkcja hormonu wzrostu zaczyna się jednak nie w dzieciństwie, ale między 30. a 50. rokiem życia, po zamknięciu płytek wzrostowych (nasadowych) kości. Podwyższony poziom somatotropiny u dorosłych nie wpływa na wydłużenie kości, ale powoduje ich deformacje. Mówi się wówczas o akromegalii. Zmiany zachodzą powoli, a objawy ze strony organizmu nie są swoiste, do postawienia właściwej diagnozy dochodzi zazwyczaj dość późno. Chory odczuwa bóle stawów i mięśni, bóle głowy, pojawiają się zaburzenia widzenia oraz zmiana barwy głosu. Zmiany w wyglądzie to przede wszystkim powiększenie żuchwy, nosa i czoła.

Nadmierny wzrost – diagnostyka i leczenie

U dzieci problemy z nadmiernym wzrostem z oczywistych względów są dość szybko rozpoznawane i poddawane diagnozie. U dorosłych rozwój choroby postępuje powoli, a zmiany w wyglądzie nie są tak szybko dostrzegane. W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim badania obrazowe – tomografię komputerową oraz rezonans magnetyczny. Istotne jest również oznaczenie poziomu hormonu wzrostu, insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) i hormonów płciowych.

Jeśli przyczyną nadmiernego wzrostu jest guz przysadki mózgowej (co ma miejsce w większości przypadków), leczenie polega na operacyjnym usunięciu zmiany. Przy rodzinnym nadmiernym wzroście, leczenie stosuje się w przypadkach, gdy choremu towarzyszą kłopoty emocjonalne związane z wykluczeniem społecznym. Wówczas podaje się hormony przyspieszające dojrzewanie, dzięki czemu dochodzi do szybszego zakończenia procesu wzrostu kości.