Najczęstszy błąd przy odmrożeniach. Popełnia go prawie każdy
Odmrożenia kojarzą się głównie z siarczystym mrozem i ekstremalnymi wyprawami wysokogórskimi. Tymczasem do patologicznych zmian w tkankach może dojść już przy temperaturze bliskiej 0°C, zwłaszcza przy dużej wilgotności powietrza i silnym wietrze. Gdy dłonie lub stopy zaczynają drętwieć, tracą czucie i zmieniają barwę na woskowobladą, większość z nas reaguje instynktownie. Niestety, te odruchowe działania – oparte na gwałtownym dostarczaniu ciepła – są najprostszą drogą do nieodwracalnej martwicy tkanek.
- Mechanizm powstawania uszkodzeń termicznych w komórkach
- Gwałtowne ogrzewanie i tarcie to wyrok dla tkanek
- Stopnie zaawansowania odmrożeń - objawy
- Odmroziłeś ręce? Oto, jak należy postępować
Mechanizm powstawania uszkodzeń termicznych w komórkach
Odmrożenie (congelatio) to nie tylko powierzchowny dyskomfort, ale złożony proces patofizjologiczny. Pod wpływem niskiej temperatury dochodzi do silnego obkurczenia naczyń krwionośnych (wazokonstrykcji), co jest mechanizmem obronnym organizmu dążącego do zachowania ciepła dla narządów wewnętrznych. Skutkiem tego jest niedotlenienie tkanek obwodowych. Przy dalszym spadku temperatury w przestrzeniach międzykomórkowych zaczynają tworzyć się kryształki lodu.
Zjawisko to prowadzi do odwodnienia komórek i wzrostu stężenia elektrolitów, co niszczy strukturę białek i błon komórkowych. Kluczowym problemem jest również uszkodzenie śródbłonka naczyń krwionośnych. Gdy krew przestaje płynąć prawidłowo, dochodzi do agregacji (zlepiania się) płytek krwi i powstawania mikrozakrzepów. To właśnie te zatory, a nie samo zimno, są często bezpośrednią przyczyną martwicy, ponieważ odcinają tkankę od jakichkolwiek dostaw tlenu i składników odżywczych.
Gwałtowne ogrzewanie i tarcie to wyrok dla tkanek
Najbardziej rozpowszechnionym i niebezpiecznym błędem jest próba "rozmasowania" odmrożonego miejsca lub zanurzenia go w gorącej wodzie. Należy zrozumieć, że zamrożona tkanka jest krucha i mało elastyczna. Agresywne tarcie (szczególnie śniegiem, co jest popularnym mitem) działa jak peeling mechaniczny na martwą strukturę – kryształki lodu obecne wewnątrz skóry dosłownie rozcinają komórki od środka, pogłębiając uszkodzenia.
Gwałtowne ogrzewanie (np. przy kaloryferze o temperaturze powyżej 40°C) wywołuje tzw. szok termiczny i zjawisko reperfuzji. Naczynia krwionośne, które były gwałtownie obkurczone, nagle się rozszerzają, co prowadzi do masywnego obrzęku i wysięku płynu do tkanek. Uszkodzony wcześniej śródbłonek nie wytrzymuje tego naporu, co nasila stan zapalny i może przyspieszyć procesy gnilne w tkance, która nie jest jeszcze gotowa na powrót aktywnego metabolizmu.
Stopnie zaawansowania odmrożeń - objawy
Klasyfikacja odmrożeń pozwala ocenić, jak głęboko sięgają zniszczenia. Wyróżniamy cztery podstawowe stopnie:
- I stopień: Przejściowe zaburzenia krążenia, skóra jest blada lub sino-czerwona, pojawia się pieczenie, świąd i obrzęk. Jest to proces całkowicie odwracalny.
- II stopień: Na skórze pojawiają się pęcherze wypełnione płynem surowiczym lub krwistym. Uszkodzeniu ulegają głębsze warstwy naskórka.
- III stopień: Dochodzi do martwicy powierzchownej skóry. Tkanka staje się purpurowa lub czarna, a po ogrzaniu jest zazwyczaj bezbolesna z powodu uszkodzenia receptorów czuciowych.
- IV stopień: Martwica głęboka, obejmująca mięśnie, a nawet kości. Często kończy się koniecznością amputacji dotkniętego obszaru.
Warto zauważyć, że pełna ocena stopnia odmrożenia jest możliwa dopiero po ogrzaniu poszkodowanego – wcześniej trudno odróżnić odwracalne wychłodzenie od trwałego uszkodzenia.
Odmroziłeś ręce? Oto, jak należy postępować
Kluczem do uratowania odmrożonej kończyny jest stopniowe ogrzewanie w kąpieli wodnej. Proces ten powinien zacząć się od wody o temperaturze około 25-30°C, którą powoli podnosi się do maksymalnie 37-39°C. Całość powinna trwać od 20 do 40 minut, aż do momentu, gdy skóra stanie się miękka i powróci do niej krążenie (zaczerwienienie). Pacjentowi należy podać ciepłe (nie gorące!) płyny do picia oraz, jeśli to możliwe, leki o działaniu przeciwzapalnym i poprawiającym przepływ krwi (np. aspirynę, o ile nie ma przeciwwskazań).
Po ogrzaniu, na odmrożone miejsca należy nałożyć jałowy, luźny opatrunek gazowy. Bardzo ważne jest odseparowanie od siebie palców u rąk czy stóp za pomocą gazy, aby zapobiec ich sklejeniu i maceracji skóry. Jeśli pojawią się pęcherze, pod żadnym pozorem nie wolno ich przebijać, gdyż stanowią one naturalną barierę biologiczną przed zakażeniem. Każde odmrożenie powyżej I stopnia oraz każde, któremu towarzyszy brak powrotu czucia po ogrzaniu, wymaga bezwzględnej hospitalizacji i specjalistycznego leczenia chirurgicznego lub naczyniowego.
Źródła: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/frostbite/symptoms-causes/syc-20372656, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/frostbite/diagnosis-treatment/drc-20372661, mp.pl
