To wczesny objaw stwardnienia rozsianego. Zauważysz go w trakcie kąpieli
Gorąca kąpiel to dla wielu osób sprawdzony sposób na relaks po całym dniu. Zdarza się jednak, że wyjście z wanny nagle wiąże się z pojawieniem mroczków przed oczami, drętwieniem rąk czy wyraźnym osłabieniem. Choć objawy te często tłumaczymy zmęczeniem lub spadkiem ciśnienia, mogą one wskazywać na nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu nerwowego. W medycynie stan ten nosi nazwę fenomenu Uhthoffa. To zjawisko, w którym wzrost temperatury ciała uwydatnia objawy chorób demielinizacyjnych, takich jak stwardnienie rozsiane (SM). Szacuje się, że dotyczy ono od 60% do 80% pacjentów neurologicznych na wczesnym etapie rozwoju tego schorzenia.
Wpływ ciepła na układ nerwowy
Aby zrozumieć, dlaczego wyższa temperatura wywołuje dolegliwości neurologiczne, warto przyjrzeć się budowie naszych nerwów. W zdrowym organizmie włókna nerwowe otoczone są mieliną – osłonką ochronną, która działa jak izolator, umożliwiając sprawne i szybkie przekazywanie impulsów z mózgu do mięśni i narządów zmysłów.
W przebiegu stwardnienia rozsianego układ odpornościowy błędnie uszkadza tę warstwę. Proces ten nazywamy demielinizacją. Włókna nerwowe pozbawione osłonki stają się znacznie bardziej wrażliwe na zmiany środowiskowe. Badania dowodzą, że wzrost temperatury głębokiej ciała zaledwie o 0,5°C (np. podczas ciepłego prysznica, wysiłku fizycznego czy przy lekkim stanie podgorączkowym) może przejściowo zaburzyć przewodnictwo nerwowe w uszkodzonych miejscach.
Sygnały, na które warto zwrócić uwagę
Fenomen Uhthoffa pojawia się w momencie przegrzania organizmu. Objawy mogą przybrać różną postać, w zależności od tego, które nerwy uległy uszkodzeniu. Do najczęściej zgłaszanych wczesnych sygnałów należą:
- zaburzenia widzenia, takie jak zamazany obraz, mroczki, ból przy poruszaniu okiem, a niekiedy chwilowe zaniewidzenie (często dotyczące jednego oka),
- problemy czuciowe, obejmujące wyraźne mrowienie, pieczenie lub drętwienie dłoni i stóp podczas wychodzenia z wanny,
- osłabienie mięśni, potocznie określane jako "nogi z waty", które może utrudniać utrzymanie równowagi na śliskiej podłodze,
- zaburzenia koordynacji, objawiające się zawrotami głowy.
Znaczenie diagnostyczne: to nie jest nowy rzut choroby
Warto podkreślić, że fenomen Uhthoffa nie oznacza nowego rzutu stwardnienia rozsianego ani nie powoduje trwałego uszkodzenia nerwów. Jest to stan w pełni odwracalny, określany przez specjalistów mianem "pseudorzutu". Jeśli po schłodzeniu organizmu – wypiciu szklanki chłodnej wody, letnim prysznicu czy przejściu do klimatyzowanego pomieszczenia – objawy neurologiczne ustępują całkowicie w ciągu kilkudziesięciu minut, to mamy do czynienia z klasycznym zjawiskiem Uhthoffa. Taka sytuacja wymaga jednak diagnostyki obrazowej, przede wszystkim wykonania rezonansu magnetycznego (MRI) mózgu i rdzenia kręgowego.
Co zrobić, gdy zauważysz objawy?
Jeśli po ekspozycji na ciepło zaobserwujesz u siebie wspomniane symptomy, zachowaj spokój. W pierwszej kolejności należy przerwać działanie wysokiej temperatury. Jeśli przebywasz w wannie, stopniowo dolewaj chłodniejszej wody i obniżaj temperaturę, zamiast gwałtownie z niej wychodzić. Szybka zmiana pozycji przy rozszerzonych naczyniach krwionośnych może doprowadzić do omdlenia.
Kolejnym krokiem powinna być konsultacja z lekarzem pierwszego kontaktu lub neurologiem. Specjalista przeprowadzi wywiad, sprawdzi odruchy neurologiczne i podejmie decyzję o ewentualnym skierowaniu na badania obrazowe. Wczesne wykrycie chorób demielinizacyjnych daje duże szanse na zahamowanie ich postępu dzięki zastosowaniu nowoczesnych terapii modyfikujących przebieg choroby (DMT).
Źródła:
- Davis, S. L., Wilson, T. E. (2010). Thermoregulation in multiple sclerosis. „Journal of Applied Physiology”,
- Guthrie, T. C., Nelson, D. A. (1995). Influence of temperature changes on multiple sclerosis: critical review of mechanisms and research potential. „Journal of the Neurological Sciences”,
- Fraser, C. L., Davagnanam, I. (2012). The time course and phenotype of Uhthoff phenomenon following optic neuritis. „Multiple Sclerosis Journal”.
