Ostrzeżenie GIS. Podwyższony poziom akryloamidu w popularnych herbatnikach

Które herbatniki wycofuje GIS?

Na podstawie badań laboratoryjnych przeprowadzonych przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz oceny ryzyka wykonanej przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, podjęto decyzję o wycofaniu z obrotu produktu niespełniającego norm.

Szczegóły wycofanych przekąsek:

• produkt: Herbatniki Petit Beurre,
   
• marka: Apetilki,
   
• producent: Eurobrand Sp. z o.o. (ul. Płochocińska 111/114, 03-044 Warszawa).

Wycofane partie i data minimalnej trwałości:

• partia: 10.05.2027.B, z datą 10/05/2027,
   
• partia: 20.05.2027.A, z datą 20/05/2027.

Zalecenie Głównego Inspektoratu Sanitarnego wskazuje jasno, aby nie spożywać wyżej wymienionych partii produktu. Choć producent wdrożył odpowiednie procedury i obniżył zawartość tego związku w nowej produkcji, kwestionowane paczki mogą wciąż znajdować się u konsumentów.

Czym jest akryloamid i jak powstaje?

Akryloamid to organiczny związek chemiczny o działaniu neurotoksycznym i genotoksycznym. Nie jest on sztucznym dodatkiem, konserwantem ani barwnikiem. Powstaje naturalnie w wyniku reakcji Maillarda – procesu chemicznego zachodzącego między aminokwasami (głównie asparaginą) a cukrami redukującymi, gdy żywność poddawana jest obróbce w temperaturze powyżej 120°C.

Związek ten występuje najczęściej w produktach poddawanych smażeniu, pieczeniu lub opiekaniu. Należą do nich przede wszystkim:

• chipsy i frytki ziemniaczane,
   
• krakersy, herbatniki i kruche ciasteczka,
   
• pieczywo (szczególnie twarda, spiekana skórka),
   
• kawa palona i jej zbożowe zamienniki.

Zgodnie z wytycznymi IARC, akryloamid zalicza się do grupy 2A. Stała, wysoka ekspozycja na tę substancję w codziennej diecie nie jest zalecana. Co istotne w kontekście słodyczy – na działanie akryloamidu najbardziej wrażliwe są dzieci. Ze względu na mniejszą masę ciała, spożycie żywności o podwyższonym stężeniu tego związku łatwiej przekracza rekomendowane dla nich limity.

Jak nadmiar akryloamidu wpływa na organizm człowieka?

Spożywanie produktów z przekroczonymi normami tej substancji wiąże się przede wszystkim z ryzykiem długoterminowym. Nadmiar akryloamidu wchłania się z przewodu pokarmowego i dociera do wielu narządów, gdzie ulega przemianom metabolicznym. W wątrobie przekształca się w glicydamid – wysoce reaktywny metabolit, który ma zdolność wiązania się z białkami oraz materiałem genetycznym.

Regularna, wysoka ekspozycja na ten związek wywołuje dwa główne mechanizmy uszkadzające:

• działanie genotoksyczne – uszkodzenia nici DNA prowadzące do mutacji komórkowych, co w konsekwencji zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów (badania naukowe wskazują m.in. na korelację z nowotworami nerek, jajników i błony śluzowej macicy),
   
• działanie neurotoksyczne – długotrwałe nagromadzenie substancji może prowadzić do uszkodzeń obwodowego układu nerwowego, co objawia się drętwieniem, osłabieniem mięśni czy zaburzeniami czucia.

Warto podkreślić, że jednorazowe spożycie wycofanych herbatników nie wywoła natychmiastowego, ostrego zatrucia organizmu. Zagrożenie ze strony akryloamidu w żywności wynika ze zjawiska kumulacji. Stałe dostarczanie organizmowi dawek z wielu codziennych produktów stopniowo wyczerpuje mechanizmy naprawcze komórek i wywołuje przewlekły stres oksydacyjny. Z tego powodu przestrzeganie limitów nakładanych przez inspekcje sanitarne jest kluczowe dla szeroko pojętej profilaktyki zdrowotnej.

Źródła: 

• GIS, 
• Pelucchi, C., Bosetti, C., Galeone, C., La Vecchia, C. (2006). Dietary acrylamide and cancer risk: an updated meta-analysis. „International Journal of Cancer”, 136(12), 2912-2917. Link do badania