Nawet 68 mln zł na pomoc dla osób z orzeczeniem. Od 2027 r. uczelnie sfinansują darmowy sprzęt
Prezydent podpisał nowelizację ustawy o szkolnictwie wyższym, która od stycznia 2027 roku diametralnie rozszerza formy wsparcia dla studentów i słuchaczy z niepełnosprawnościami. Pomoc ta nie ma formy gotówkowej, lecz gwarantuje sfinansowanie kluczowych potrzeb, takich jak pomoc asystenta czy specjalistyczny sprzęt komputerowy.
- Dlaczego miliony złotych z budżetu na osoby z orzeczeniem wracają do państwa?
- Na jaki dokładnie sprzęt i usługi można liczyć w ramach znowelizowanego prawa?
- Jak krok po kroku uzyskać wsparcie podczas studiów wyższych lub podyplomowych?
Zmiany w prawie. Setki milionów złotych czekają na wykorzystanie
Nowe rozwiązania prawne, które wejdą w życie od stycznia 2027 roku, mają na celu uszczelnienie i lepsze dystrybuowanie funduszy przeznaczonych na wyrównywanie szans edukacyjnych. Problem z dotychczasowym systemem nie polegał na braku pieniędzy, ale na ich niewykorzystaniu. Wynikało to często z niewiedzy osób zmagających się z problemami zdrowotnymi oraz biurokratycznych barier.
Twarde dane pokazują skalę zjawiska. Tylko w 2025 roku pula środków na dostosowanie warunków kształcenia wynosiła około 68 milionów złotych. Statystyki wskazują jednak, że każdego roku od 20 do nawet 30 proc. tej kwoty wracało do budżetu państwa, ponieważ placówki nie potrafiły odpowiednio zagospodarować dotacji, a sami zainteresowani nie wiedzieli, o co mogą wnioskować.
Ustawa nie zwiększa zatem ogólnego budżetu, lecz wprowadza mechanizmy, które mają zagwarantować efektywniejsze dotarcie z pomocą do potrzebujących. Nowe rozwiązania obejmą dodatkowo około 270 osób, co stanowi 0,26 proc. wszystkich uczących się z niepełnosprawnościami w kraju. W całej Polsce jest to populacja licząca około 23 tysięcy osób na studiach wyższych oraz 455 w szkołach doktorskich.
Brak gotówki do ręki. Uczelnia sfinansuje konkretne potrzeby
Warto zaznaczyć kluczową kwestię: opisywane wsparcie nie jest bezpośrednim świadczeniem zdrowotnym z Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), ani zasiłkiem wypłacanym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Środki nie są również wypłacane w formie comiesięcznego stypendium "do ręki".
Zamiast tego, ustawa nakłada na uczelnie obowiązek rzeczowego i usługowego zaspokojenia potrzeb osób z orzeczeniem. Część istniejącego funduszu zostanie obligatoryjnie przekierowana na konkretne ułatwienia. Osoby posiadające dokumentację medyczną potwierdzającą niepełnosprawność będą mogły liczyć na:
- Darmową pomoc asystenta towarzyszącego w codziennym funkcjonowaniu na terenie kampusu.
- Obecność tłumacza języka migowego (PJM) podczas wykładów i zajęć.
- Zapewnienie sprzętu, w tym komputera oraz specjalistycznego oprogramowania dostosowanego do wady wzroku lub problemów motorycznych.
- Dostosowanie materiałów dydaktycznych, na przykład poprzez udostępnianie nagrań audio lub tekstów z powiększoną czcionką.
- Modyfikację formy egzaminów – umożliwienie zmiany egzaminu z formy pisemnej na ustną (lub odwrotnie), w zależności od potrzeb wynikających ze stanu zdrowia.
Podział tych środków między poszczególne uczelnie odbywa się na podstawie specjalnego algorytmu, który bierze pod uwagę dokładną liczbę osób uczących się z niepełnosprawnościami w danej placówce oraz stopień i rodzaj ich schorzeń.
Wsparcie również dla słuchaczy studiów podyplomowych
Jedną z najważniejszych nowości wprowadzanych przez nowelizację jest rozszerzenie dostępu do wsparcia na osoby uczestniczące w studiach podyplomowych. Dotychczas z funduszy tych mogli korzystać głównie studenci pierwszego i drugiego stopnia oraz doktoranci. Osoby próbujące podnosić swoje kwalifikacje zawodowe w późniejszym wieku często zostawały pozostawione same sobie.
Objęcie wsparciem procesu rekrutacji oraz studiów podyplomowych daje osobom z niepełnosprawnościami znacznie większą swobodę w doborze ścieżki zawodowej. Posiadanie odpowiednich narzędzi technologicznych (np. oprogramowania czytającego ekran) oraz odpowiedniej organizacji zajęć pozwala wyrównać szanse na rynku pracy.
Dodatkowym, niezmiernie istotnym aspektem tych zmian jest ochrona zdrowia psychicznego. Eliminacja stresu egzaminacyjnego poprzez dostosowanie formy zaliczenia oraz zmniejszenie codziennego obciążenia dzięki pomocy asystenta bezpośrednio przekładają się na lepsze funkcjonowanie, zachowanie autonomii i minimalizowanie ryzyka wykluczenia społecznego.
Jak nie stracić środków?
Aby uniknąć sytuacji, w której zagwarantowane ustawą pieniądze ponownie przepadną, konieczne jest proaktywne działanie samych zainteresowanych. Uczelnie rzadko samodzielnie wychodzą z propozycją zakupu sprzętu, jeśli nie zgłosi się do nich osoba uprawniona.
Osoby posiadające ważne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które już studiują lub dopiero planują rozpoczęcie nauki (w tym na studiach podyplomowych), powinny podjąć następujące kroki:
- Zlokalizować odpowiednią jednostkę:
Na każdej uczelni wyższej działa dedykowana struktura – najczęściej nosi ona nazwę Biura ds. Osób z Niepełnosprawnościami (BON) lub Komisji ds. Osób Niepełnosprawnych.
- Dostarczyć dokumentację medyczną:
Podstawą do wszczęcia procedury jest dostarczenie aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
- Złożyć wniosek o wsparcie asystenckie i sprzętowe:
Należy jasno wyartykułować swoje potrzeby wynikające z charakteru schorzenia (np. trudności z robieniem notatek, problemy ze wzrokiem, bariery architektoniczne).
- Zaplanować formę egzaminów:
Kwestię dostosowania formy zaliczeń warto ustalić już na początku semestru, aby uniknąć zbędnego stresu podczas sesji egzaminacyjnej.
Chociaż znowelizowane przepisy formalnie zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku, biura ds. osób z niepełnosprawnościami już teraz dysponują budżetami z dotacji państwowych, z których można i warto korzystać.
Źródło: Gov
