Nowe zasady medycyny pracy od kwietnia. Lekarz może powiedzieć „nie” częściej niż dotąd

Nowe zasady medycyny pracy od 17 kwietnia 2026 (Dz.U. 2026 poz. 456). Koniec „odhaczania badań”

Zmiana przepisów to coś więcej niż formalność. Do tej pory badania medycyny pracy były często traktowane jako szybki obowiązek – pracownik przychodził, lekarz sprawdzał podstawowe parametry i wydawał zgodę. Nowe przepisy wyraźnie to zmieniają. Zgodnie ze zmienionym § 3 rozporządzenia, lekarz musi teraz orzekać po osobistym badaniu, na podstawie nie tylko wyników badań, ale także oceny zagrożeń dla zdrowia i życia na konkretnym stanowisku pracy. To oznacza bardziej indywidualne podejście i większą odpowiedzialność lekarza za decyzję. 

W praktyce trudniej będzie o automatyczną zgodę, zwłaszcza w zawodach wymagających pełnej sprawności psychofizycznej. Dodatkowo pojawia się nowy element – zalecenia indywidualne dla pracownika, które mogą dotyczyć także zdrowia poza pracą. To sygnał, że medycyna pracy przestaje być tylko formalnością, a zaczyna pełnić realną rolę w ocenie zdrowia.

Co to oznacza dla pracownika? Większa kontrola i mniej automatycznych decyzji

Lekarz medycyny pracy ma dziś większą odpowiedzialność i jednocześnie więcej narzędzi do dokładnej oceny stanu zdrowia pracownika. Teraz uzyskanie zgody na pracę może być trudniejsze, nawet przy pozornie niewielkich problemach zdrowotnych. Jednocześnie rośnie zakres kontroli – lekarz bierze pod uwagę nie tylko aktualny stan zdrowia, ale także potencjalne ryzyka. W efekcie część pracowników może spotkać się z ograniczeniami w wykonywaniu obowiązków lub koniecznością zmiany stanowiska.

Przykłady w praktyce:

• kierowca zawodowy – możliwa odmowa dopuszczenia do pracy przy problemach z koncentracją lub krótsza ważność badań,
• praca w hałasie – częstsze kierowanie na dodatkowe badania i ryzyko zmiany stanowiska,
• praca fizyczna – większa szansa na ograniczenia przy problemach zdrowotnych (np. kręgosłup, układ krążenia),
• praca biurowa – zalecenia zdrowotne (np. wzrok, ergonomia), ale bez przekazywania szczegółów pracodawcy.

Nowe przepisy pozwalają lekarzowi szerzej reagować na zagrożenia związane z pracą. Jeśli istnieje ryzyko pogorszenia zdrowia – np. słuchu – lekarz może nie tylko odmówić zgody, ale też wskazać konieczność przeniesienia pracownika na inne stanowisko. W orzeczeniach pojawiają się konkretne oznaczenia, np. symbol 31 (szkodliwy wpływ pracy na zdrowie) czy 34 (podejrzenie choroby zawodowej). To oznacza większą precyzję, ale też większą kontrolę nad stanem zdrowia pracowników.

E-orzeczenia medycyny pracy i IKP. Koniec papierów, ale nie od razu dla wszystkich

Najbardziej widoczna zmiana dotyczy cyfryzacji. Zgodnie z nowymi przepisami orzeczenie lekarskie może być wydawane w postaci elektronicznej, a następnie zapisywane i przechowywane w Systemie Informacji Medycznej. Dane mają trafiać do Internetowego Konta Pacjenta, więc pracownik nie będzie musiał już pilnować papierowego zaświadczenia tak jak dotąd. 

Rozporządzenie przewiduje też, że na żądanie osoby badanej możliwy będzie wydruk orzeczenia podpisany przez lekarza. Elektroniczne orzeczenie ma być podpisywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo przy wykorzystaniu narzędzia udostępnionego przez ZUS. 

Papier jednak całkiem nie znika. Nadal będzie stosowany, gdy nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego. Dodatkowo, rozporządzenie wprost przewiduje okres przejściowy do 6 miesięcy od wejścia w życie, w którym orzeczenia mogą być jeszcze wystawiane i przekazywane według starych zasad. To oznacza, że zmiana rusza od 17 kwietnia, ale pełne przejście na nowy model nie nastąpi z dnia na dzień.

Co zobaczy pracodawca, a co zostanie tylko dla pracownika? Nowa prywatność i 7 dni na odwołanie

Bardzo istotna zmiana dotyczy tego, jakie informacje trafią do pracodawcy, a jakie pozostaną wyłącznie po stronie pracownika. Nowelizacja wprowadza zalecenia indywidualne, które lekarz wydaje osobie badanej, jeśli widzi potrzebę działań prozdrowotnych. Mogą one dotyczyć również kwestii pozazawodowych. Co ważne, przez pierwsze 3 miesiące od wejścia w życie rozporządzenia takie zalecenia mają być wydawane wyłącznie w postaci papierowej. Pracodawca nadal dostaje orzeczenie potrzebne do oceny zdolności do pracy, ale nie pełny pakiet informacji zdrowotnych. To wzmacnia prywatność pracownika. 

Jednocześnie utrzymano ścieżkę odwoławczą: osoba badana lub pracodawca mogą wnieść odwołanie w terminie 7 dni od dnia otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem podstawowej jednostki służby medycyny pracy, w której dokument został wydany. 

W praktyce dla pracownika oznacza to dwie rzeczy: po pierwsze, więcej danych o własnym zdrowiu będzie dostępnych bezpośrednio dla niego; po drugie, sama decyzja lekarza może mieć większą wagę, bo opiera się na szerszej ocenie ryzyka i bardziej szczegółowej dokumentacji.

Źródła: Biznes Info, Dziennik Ustaw, rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 456), Kodeks pracy