Seniorzy stracą prawo jazdy? Decyzja zapadła w UE. Oto nowe zasady i granica wieku

Zmiany w przepisach UE dotyczące bezpieczeństwa drogowego i strategii 'wizja zero'

Unia Europejska dąży do osiągnięcia niemal zerowej śmiertelności na drogach do 2050 roku, co jest głównym założeniem strategii „wizja zero”. Komisja Europejska realizuje ten plan, aby zbliżyć się do braku ofiar śmiertelnych i poważnych urazów, wyznaczając jednocześnie cel pośredni: zmniejszenie liczby ofiar o 50% do 2030 roku. Obecnie statystyki wskazują, że każdego roku na drogach państw członkowskich ginie ponad 20 tysięcy osób.

Parlament Europejski przyjął rozwiązanie dotyczące seniorów, decydując się nie popierać skrócenia ważności ich uprawnień, co ma zapobiec dyskryminacji tej grupy wiekowej. Zgodnie z relacją Doroty Kolińskiej z biura prasowego Parlamentu Europejskiego, ważność prawa jazdy wyniesie 10 lat, o ile dokument ten będzie służył jako dowód tożsamości. Wcześniej Komisja Europejska rozważała wprowadzenie obowiązkowych badań co 5 lat dla starszych kierowców, uzależniając od nich ważność dokumentu.

Wprowadzane zmiany oznaczają wdrożenie nowych zasad oceny zdrowia, które obejmują również osoby starsze. Dokumenty uprawniające do prowadzenia samochodów ciężarowych i autobusów będą ważne przez 5 lat, natomiast standardowa ważność prawa jazdy została określona na 15 lat. W określonych przypadkach państwa członkowskie zachowują jednak możliwość skrócenia tego okresu dla starszych kierowców, na przykład do lat pięciu.

Nowe zasady badań lekarskich i ważności prawa jazdy

Nowe regulacje przesuwają wiek, od którego państwa członkowskie mogą skracać ważność prawa jazdy, z 50 na 65 lat, choć kraje te nie mają takiego obowiązku. Pierwotne projekty były bardziej restrykcyjne i zakładały automatyczną utratę uprawnień w przypadku otrzymania negatywnej opinii lekarskiej, co wzbudzało znaczne emocje w krajach wspólnoty. Dr Ewa Odachowska-Rogalska z Instytutu Transportu Samochodowego sugeruje przy tym, by niezależnie od wieku na badania kierować osoby cierpiące na schorzenia takie jak demencja.

Ostatecznie podjęto decyzję, że to poszczególne państwa zdecydują o ewentualnym wprowadzeniu obowiązkowych badań dla osób po 65. roku życia. Kraje członkowskie zyskały prawo do skrócenia ważności dokumentów dla seniorów według własnego uznania. Według informacji przekazanych przez przedstawicielkę Parlamentu Europejskiego, dopuszczalne jest stosowanie częstszych badań medycznych, kursów przypominających lub innych środków kontrolnych.

Dodatkowo kraje UE mogą zastąpić klasyczne badania lekarskie dla kierowców aut osobowych i motocykli formularzem samooceny medycznej. Zdaniem ekspertki z ITS, istnieje potrzeba rozszerzenia przepisów o badaniach, gdyż dostarczają one ważnych informacji o sprawności psychicznej i mechanizmach zachowania kierowcy. Takie dane mogą skłaniać do autorefleksji i wskazywać sposoby na rekompensowanie ewentualnych braków w sprawności.

Starzenie się społeczeństwa a zdolności kierowców i statystyki wypadków

Demografia UE ulega gwałtownym zmianom – szacuje się, że do 2050 roku niemal połowa mieszkańców będzie miała co najmniej 50 lat, a liczba osób powyżej 80. roku życia wzrośnie do ponad 400 milionów. W Polsce proces ten przebiega szybciej, a seniorzy po 60. roku życia, definiowanym przez WHO jako początek starości, stanowią już około 17% populacji. Z wiekiem u większości osób obniża się sprawność psychofizyczna, a po 75. roku życia czas reakcji może wydłużyć się dwukrotnie.

Starsi kierowcy częściej napotykają trudności przy ocenie pierwszeństwa na skrzyżowaniach i są narażeni na większe ryzyko wypadków. Świadomość własnych ograniczeń pozwala jednak na dostosowanie stylu jazdy, na przykład poprzez unikanie godzin szczytu czy zmroku. Raport Biura Ruchu Drogowego KGP za 2024 rok wskazuje, że kierowcy w wieku 60+ spowodowali 3866 wypadków, zajmując pod tym względem trzecie miejsce wśród wszystkich grup wiekowych.

W zdarzeniach wywołanych przez tę grupę wiekową w 2024 roku rannych zostało 4327 osób. Interesujące są również dane dotyczące innych uczestników ruchu – rowerzyści powyżej 60. roku życia spowodowali w tym samym okresie najwięcej wypadków w swojej kategorii, łącznie 338 zdarzeń.

Do kiedy państwa członkowskie UE muszą wdrożyć nowe przepisy dotyczące prawa jazdy?

Unia Europejska wprowadza kompleksową reformę przepisów dotyczących wydawania praw jazdy i badań lekarskich, co Parlament Europejski zatwierdził w celu podniesienia poziomu bezpieczeństwa. Kierowcy muszą przygotować się na nadchodzącą rewolucję w procedurach. Zmiany te są częścią szerszego unijnego procesu aktualizacji regulacji drogowych.

Państwa członkowskie otrzymały cztery lata na pełne wdrożenie nowych zasad do swoich systemów prawnych.

Ostateczny termin na dostosowanie krajowych przepisów do wymogów unijnej dyrektywy upływa w 2029 roku.