Powrót zapomnianej choroby do Europy. Śmiertelny przypadek zakażenia u niezaszczepionego dziecka
W jednym z czeskich szpitali zmarł przedszkolak zakażony maczugowcem błonicy. Jak przekazały tamtejsze media, zgodnie z decyzją rodziców, dziecko nie otrzymało obowiązkowych szczepień ochronnych. Przypadek ten stanowi dowód na to, że wysoce zakaźne patogeny, uznawane do niedawna za wyeliminowane, wciąż krążą w populacji. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz specjaliści z zakresu pediatrii przypominają, że spadek odporności populacyjnej otwiera drogę do reemisji groźnych chorób zakaźnych.
Patogeneza błonicy – dlaczego infekcja przebiega tak gwałtownie?
Błonica (potocznie dyfteryt) to ostra infekcja bakteryjna wywoływana przez maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Choć patogen kolonizuje głównie górne drogi oddechowe, głównym czynnikiem zagrażającym życiu pacjenta jest produkowana przez niego egzotoksyna błonicza.
Substancja ta przenika do krwiobiegu, hamując syntezę białek w komórkach i prowadząc do rozległej martwicy tkanek. U niezaszczepionych pacjentów – w szczególności u małych dzieci – choroba może postępować bardzo szybko, prowadząc do:
- mechanicznej niewydolności oddechowej;
- ciężkiego zapalenia mięśnia sercowego (ZMS);
- rozległych porażeń układu nerwowego.
Charakterystyczne objawy błonicy
Początkowe stadium choroby nierzadko przypomina anginę paciorkowcową, co może opóźnić właściwą diagnozę. Wraz z rozwojem zakażenia pojawiają się jednak objawy specyficzne dla błonicy, wymagające pilnej interwencji medycznej. Należą do nich:
- szarawe błony rzekome – gęste, martwicze naloty pokrywające migdałki, podniebienie i gardło (ich mechaniczne usunięcie powoduje natychmiastowe krwawienie);
- masywny obrzęk szyi – znaczne powiększenie węzłów chłonnych, opisywane w literaturze medycznej jako tzw. „szyja bycza”;
- świst krtaniowy (stridor) – utrudniony, chrapliwy oddech wynikający ze zwężenia dróg oddechowych przez narastające błony;
- zaburzenia rytmu serca – świadczące o uszkodzeniu mięśnia sercowego przez krążącą we krwi toksynę.
Postępowanie w stanach nagłych: > W przypadku wystąpienia u dziecka infekcji gardła połączonej z narastającymi trudnościami w oddychaniu, widocznym obrzękiem szyi i szczekającym kaszlem, konieczne jest natychmiastowe wezwanie Zespołu Ratownictwa Medycznego. W terapii błonicy kluczowy jest czas podania specjalistycznej antytoksyny końskiej, która neutralizuje toksynę.
Na błonicę jest szczepionka
Brak szczepień podstawowych u dziecka znacząco zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu choroby w przypadku kontaktu z patogenem. Szczepionka przeciwko błonicy (najczęściej podawana w formie preparatu skojarzonego DTP, chroniącego również przed tężcem i krztuścem) opiera się na inaktywowanym toksoidzie. Preparat ten pozwala układowi immunologicznemu wykształcić zdolność rozpoznawania i neutralizacji samej toksyny błoniczej.
Należy pamiętać, że poszczepienna odporność przeciw błonicy zanika wraz z upływem czasu. Aby utrzymać odpowiednie miano przeciwciał ochronnych, osoby dorosłe powinny przyjmować dawki przypominające dokładnie co 10 lat. W obliczu pojawiających się w Europie lokalnych ognisk epidemicznych, regularna aktualizacja kalendarza szczepień pozostaje podstawowym narzędziem profilaktyki.
Bibliografia:
- Weinberger, B., Grubeck-Loebenstein, B. (2016). Adult vaccination against tetanus and diphtheria: the European perspective. „Clinical and Experimental Immunology”, 187(1), 93-99. Link
- Vandermeulen, C., Roelants, M. (2000). Response to diphtheria booster vaccination in healthy adults. „British Medical Journal”, 320(7227), 90-91. Link
- Kwantes, W., Joynson, D. H. (1984). Diphtheria in Europe. „Journal of Hygiene”, 93(3), 433-437. Link
