Pojawiają się na dłoniach przed śmiercią. Tak organizm wysyła ostatni sygnał
Ostatnie dni ciężkiej choroby to czas, w którym w organizmie człowieka zachodzą wyraźne, choć często stopniowe procesy fizjologiczne. Wiele z nich można zaobserwować gołym okiem, zwłaszcza w obrębie kończyn, co bywa ważną wskazówką dla bliskich oraz personelu medycznego.
- Wygląd i temperatura skóry rąk mogą ulec wyraźnej zmianie w końcowym etapie zaawansowanej choroby.
- Specjaliści z brytyjskich organizacji medycznych wyróżniają sześć głównych obszarów, w których pojawiają się sygnały wygaszania funkcji życiowych.
- Obecność i wsparcie bliskich odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu spokoju osobie potrzebującej opieki.
Skąd biorą się zmiany na dłoniach i stopach w ostatnich chwilach życia?
W ostatnich dniach lub godzinach życia układ krążenia stopniowo zwalnia, ponieważ organizm przekierowuje krew do najważniejszych narządów wewnętrznych, takich jak mózg czy serce. W efekcie dłonie i stopy stają się wyraźnie chłodniejsze, a ich skóra może przybierać blady lub lekko sinawy odcień. Zjawisku temu towarzyszy czasem tzw. marmurkowatość skóry, czyli nieregularne, siateczkowate przebarwienia widoczne na kończynach.
Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE) w swoich wytycznych klinicznych podkreśla, że pojedynczy objaw nie pozwala jednoznacznie określić czasu, jaki pozostał choremu. Lekarze i pielęgniarki opieki paliatywnej zawsze oceniają stan pacjenta całościowo, biorąc pod uwagę przebieg choroby podstawowej oraz inne parametry życiowe.
Jakie inne objawy wskazują na wygaszanie funkcji organizmu?
Organizacja Anne Robson Trust, zajmująca się wsparciem osób u kresu życia oraz ich rodzin, wymienia sześć grup sygnałów towarzyszących ostatniej fazie choroby. Obok zmian w temperaturze i zabarwieniu kończyn należą do nich:
- zaburzenia rytmu oddychania, w którym płytkie oddechy przeplatają się z głębszymi wdechami oraz chwilowymi przerwami,
- charakterystyczne dźwięki z dróg oddechowych, przypominające bulgotanie, wynikające z zalegania śliny i wydzieliny, której osłabiony pacjent nie ma siły odkrztusić,
- wyraźny spadek ciśnienia tętniczego krwi,
- mniejsza ilość oddawanego moczu o ciemniejszej barwie oraz możliwa utrata kontroli nad pęcherzem,
- pogłębiająca się senność, trudności w nawiązaniu kontaktu słownego i stopniowe wycofywanie się ze świata zewnętrznego.
Badania opublikowane na łamach czasopisma medycznego Cancer (przeprowadzone przez zespół dr. Eduardo Bruery z MD Anderson Cancer Center) potwierdzają, że objawy takie jak osłabienie reaktywności źrenic, spadek reakcji na bodźce głosowe czy zmiana wzorca oddechowego mają wysoką wartość diagnostyczną w rozpoznawaniu ostatnich dni życia. Naukowcy zaznaczają jednak, że nie u każdego pacjenta wystąpią wszystkie te symptomy, a ich kolejność jest sprawą bardzo indywidualną.
Zobacz też: Kaszel palacza nie istnieje. Nawet milion Polaków nie wie, że będzie żyć o 15 lat krócej
Jak bliscy mogą pomóc choremu w tym czasie?
Obserwowanie postępujących zmian u bliskiej osoby jest trudnym doświadczeniem, dlatego wszelkie wątpliwości warto na bieżąco konsultować z zespołem hospicyjnym lub lekarzem prowadzącym. Specjaliści mogą dobrać leki łagodzące ewentualny dyskomfort, na przykład preparaty zmniejszające ilość wydzieliny w drogach oddechowych.
Eksperci z Anne Robson Trust zwracają uwagę, że najważniejszym wsparciem jest spokojna obecność i delikatny dotyk. W ostatnich dniach słuch często pozostaje aktywny dłużej niż zdolność mówienia, dlatego warto zwracać się do chorego łagodnym głosem, informować go o swoim przyjściu czy wyjściu oraz zadbać o ciszę i poczucie bezpieczeństwa w pokoju.
Zobacz też: 4789 zł co miesiąc z ZUS. Lista uprawnionych jest długa, ale Polacy nie pobierają, bo nie wiedzą
Źródła:
National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Care of dying adults in the last days of life (wytyczne kliniczne NG31).
Anne Robson Trust, Recognising the signs of dying (materiały edukacyjne dla rodzin i opiekunów).
Hui D., dos Santos R., Chisholm G., Bansal S., Crovador C.S., Bruera E., Bedside clinical signs associated with impending death in patients with advanced cancer: preliminary findings of a prospective, longitudinal cohort study, „Cancer” 2015, 121(6), s. 960–967.