20 lat nikt jej nie zwiększał. Właśnie poparli podwyżkę opłaty
Rządowy projekt nowelizacji ustawy o systemie oświaty oraz finansowaniu zadań oświatowych wprowadza istotne korekty w mechanizmach finansowania materiałów edukacyjnych. Zmiany te, będące odpowiedzią na wieloletnią stagnację stawek, mają na celu nie tylko urealnienie kosztów rzeczoznawstwa, ale przede wszystkim zabezpieczenie dostępu uczniów do nowoczesnych pomocy dydaktycznych w obliczu narastającej presji inflacyjnej.
- Nowelizacja ustawy zakłada w rezultacie podwyżkę opłaty wnoszonej przez wydawców, która obecnie wynosi od 800 zł do 6 000 zł.
- Zgodnie z nowymi wytycznymi stawki te zostaną podniesione do przedziału od 2 800 zł do 14 000 zł.
- Większość opłat za podręczniki w postaci papierowej będzie oscylować wokół 11 000 zł.
Jakie zmiany w opłatach dla wydawców podręczników wprowadza nowelizacja ustawy?
Geneza problemu niskich wynagrodzeń dla rzeczoznawców tkwi w fakcie, iż opłata dla wydawców podręczników nie była zwiększana od 20 lat. Niskie uposażenie otrzymywane przez recenzentów sprawia jednocześnie, że proces pozyskiwania wykwalifikowanych specjalistów do oceny merytorycznej materiałów stał się zadaniem wyjątkowo trudnym.
Nowelizacja ustawy zakłada w rezultacie podwyżkę opłaty wnoszonej przez wydawców, która obecnie wynosi od 800 zł do 6 000 zł. Zgodnie z nowymi wytycznymi stawki te zostaną podniesione do przedziału od 2 800 zł do 14 000 zł, przy czym zakłada się, że większość opłat za podręczniki w postaci papierowej będzie oscylować wokół 11 000 zł. Najwyższa przewidziana kwota w wysokości 14 000 zł będzie dotyczyć dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników w postaci elektronicznej.
Zgodnie z danymi zawartymi w projekcie, Minister Edukacji określi w nowym rozporządzeniu szczegółową wysokość opłat, różnicując je ze względu na postać podręcznika, zakres kształcenia oraz etap edukacyjny. Planowane jest również zwiększenie liczby wymaganych opinii rzeczoznawców do czterech dla wydań papierowych oraz pięciu dla podręczników elektronicznych.
Jakie środki z budżetu państwa zostaną przeznaczone na podręczniki i materiały ćwiczeniowe?
Zgodnie z nowelizacją zwiększone zostaną środki budżetowe na zakup podręczników i ćwiczeń dla uczniów szkół podstawowych, co odbywa się w ramach programu „Bezpłatny podręcznik” przewidującego wymianę materiałów co trzy lata. Choć dotacja była dotychczas określana w cyklach dziesięcioletnich, wiceminister edukacji zapewniła, że fundusze na zwiększone stawki w bieżącym roku są już zabezpieczone w budżecie państwa. Należy zaznaczyć, że w ubiegłych latach dotacja była podnoszona dwukrotnie, jednak łączna skala tych podwyżek nie przekroczyła 30%.
Projekt ustawy wprowadza wzrost limitów wydatków z budżetu państwa o 20 procent, obejmując lata 2026-2027 oraz wyznaczając nowe ramy finansowe na okres 2028-2035. W rezultacie w 2026 roku maksymalna kwota dotacji podręcznikowej ma osiągnąć poziom 593 milionów złotych.
Zgodnie z propozycją resortu edukacji kwota dotacji na podręczniki dla klas I-III wyniesie 119 zł na ucznia, natomiast na materiały ćwiczeniowe w tej samej grupie wiekowej przeznaczono 66 zł. W przypadku klas V i VI dotacja na podręczniki wzrośnie do 286 zł, a na materiały ćwiczeniowe dla uczniów klas IV-VIII zaplanowano stawkę 33 zł. Zakupione w ten sposób zasoby edukacyjne są bezpłatnie użyczane trzem kolejnym rocznikom uczniów.
Jaki jest kontekst legislacyjny i kiedy wejdą w życie proponowane zmiany?
Wcześniejsza próba wprowadzenia tych regulacji w ramach nowelizacji ustawy Prawo oświatowe zakończyła się wetem prezydenta Karola Nawrockiego w grudniu. Prezydent uzasadnił swoją decyzję obawą przed ideologizacją edukacji oraz możliwością „eksperymentowania na całych rocznikach dzieci”.
Obecny projekt, popierany przez wiceminister Katarzynę Lubnauer, skupia się wyłącznie na kwestiach dotacji podręcznikowej oraz procedurach recenzowania. Podczas piątkowego posiedzenia Sejmowa Komisja Edukacji i Nauki jednogłośnie poparła projekt po przeprowadzeniu jego pierwszego czytania. Wiceminister poinformowała jednocześnie, że proponowane rozwiązania są tożsame z tymi, które znajdowały się w uprzednio zawetowanej ustawie.
W celu sprawnego wdrożenia nowych stawek w projekcie uwzględniono przepis epizodyczny, który umożliwia wydanie rozporządzenia w sprawie maksymalnych kwot dotacji celowej do końca marca. Rozwiązanie to pozwoli na to, aby zwaloryzowane kwoty mogły obowiązywać od 1 kwietnia 2026 roku.
Jakie jest uzasadnienie zmian w opłatach i dotacjach podręcznikowych w kontekście inflacji?
Kluczowym argumentem za nowelizacją jest fakt, iż stawki opłat wnoszonych przez wydawców za dopuszczenie podręcznika do użytku nie uległy zmianie od ponad dwóch dekad.
W projekcie zaproponowano podniesienie tych opłat, gdyż ich całość jest przeznaczana na wynagrodzenia dla rzeczoznawców sporządzających opinie. Kwestia ta została uprzednio uzgodniona z przedstawicielami wydawnictw. Zgodnie z oceną Katarzyny Lubnauer brak zmian w tym zakresie prowadzi do sytuacji, w której szkoły dysponują coraz mniejszym wyborem podręczników możliwych do nabycia w ramach przyznawanych środków.
Potrzebę waloryzacji dodatkowo uzasadniają dane dotyczące dynamiki cen, zgodnie z którymi skumulowana inflacja w latach 2015-2023 wyniosła około 50%. Wzrost ten, powiększony o dodatkowe kilka procent w kolejnych latach, wymusił rewizję limitów wydatkowych w celu zachowania realnej wartości dotacji oświatowych.
