Włoski na brodzie i niewytłumaczalne przybieranie na wadze mają jedną przyczynę. Nie ignoruj tych objawów
Pojawiające się pojedyncze, ciemne włoski na brodzie albo nad górną wargą często są bagatelizowane. Traktujemy je jak drobną niedogodność estetyczną albo „urodową przypadłość”. Tymczasem w medycynie ten objaw bywa sygnałem poważniejszych zaburzeń hormonalnych. Może chodzić np. o zespół Cushinga – rzadką, ale groźną chorobę związaną z nadmiarem kortyzolu. Sprawdź, kiedy takie objawy powinny wzbudzić niepokój i co może za nimi stać.
- Nadmiar kortyzolu może prowadzić do hirsutyzmu, otyłości brzusznej i charakterystycznych rozstępów
- Najczęstszą przyczyną zespołu Cushinga jest długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów, rzadziej guzy przysadki lub nadnerczy
- Hirsutyzm może być też objawem PCOS, wrodzonego przerostu nadnerczy lub nowotworów produkujących androgeny
Hirsutyzm a zespół Cushinga – gdzie jest punkt wspólny?
Zespół Cushinga to stan przewlekłego nadmiaru kortyzolu, czyli hormonu stresu. U większości chorych – nawet u 70–80 procent – rozwija się on jako skutek długotrwałego leczenia glikokortykosteroidami, na przykład w terapii astmy czy chorób reumatycznych. Znacznie rzadziej przyczyną są guzy przysadki mózgowej, określane jako choroba Cushinga, albo zmiany nowotworowe w nadnerczach.
Podwyższony poziom kortyzolu zaburza funkcjonowanie całego organizmu – wpływa na metabolizm, gospodarkę hormonalną i wygląd ciała. Jednym z objawów, który może pojawić się stosunkowo wcześnie, jest hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet. Włosy stają się grubsze, ciemniejsze i zaczynają rosnąć w miejscach typowych raczej dla mężczyzn, między innymi na brodzie czy nad górną wargą.
Przeczytaj też: PCOS to nie tylko chore jajniki. Tak choroba szkodzi ciału
Jak ocenia się nadmierne owłosienie u kobiet?
W praktyce klinicznej do oceny nasilenia hirsutyzmu stosuje się skalę Ferrimana–Gallweya. Uwzględnia ona dziewięć obszarów ciała, takich jak okolice nad górną wargą, broda, klatka piersiowa, brzuch, plecy, ramiona i uda. Każdy z tych obszarów oceniany jest w skali od 0 do 4 punktów – im większe owłosienie, tym wyższa punktacja. Wynik przekraczający 8 punktów sugeruje hirsutyzm. Trzeba jednak pamiętać, że metoda ta ma swoje ograniczenia i w pewnym stopniu zależy od subiektywnej oceny osoby badającej.
Objawy zespołu Cushinga – lista jest znacznie dłuższa
Nadmierne owłosienie to tylko jeden z elementów obrazu klinicznego zespołu Cushinga. Do typowych objawów należą także:
– charakterystyczna, zaokrąglona „księżycowata” twarz,
– otyłość zlokalizowana głównie w obrębie tułowia,
– czerwone, szerokie rozstępy, często przekraczające 1 cm,
– skłonność do powstawania siniaków,
– osłabienie mięśni, zwłaszcza ud,
– trądzik,
– hirsutyzm.
Nieleczony zespół Cushinga może prowadzić do poważnych powikłań. Z czasem rośnie ryzyko nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2, osteoporozy, zaburzeń nastroju oraz obniżenia odporności.
Nadmierne owłosienie nie zawsze oznacza zespół Cushinga
Warto podkreślić, że hirsutyzm nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla zespołu Cushinga. Znacznie częściej jego przyczyną jest zespół policystycznych jajników, zwłaszcza u młodych kobiet. Nadmierne owłosienie może też towarzyszyć wrodzonej nadczynności nadnerczy, guzom jajników lub nadnerczy produkującym androgeny, nadczynności tarczycy czy stosowaniu niektórych leków, takich jak danazol. Zdarza się również tzw. hirsutyzm idiopatyczny, gdy mimo diagnostyki nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny.
Diagnostyka i leczenie zespołu Cushinga
Rozpoznanie zespołu Cushinga wymaga specjalistycznych badań. Najczęściej wykonuje się test hamowania deksametazonem, nocne oznaczenie kortyzolu w ślinie albo dobowe badanie wolnego kortyzolu w moczu. Jeśli wyniki wskazują na nadmiar hormonu, kolejnym krokiem są badania obrazowe – rezonans magnetyczny przysadki lub tomografia komputerowa nadnerczy – pozwalające ustalić źródło problemu.
Leczenie zawsze zależy od przyczyny. Może polegać na stopniowym odstawieniu lub zmniejszeniu dawek steroidów, operacyjnym usunięciu guza albo zastosowaniu leków hamujących syntezę kortyzolu, takich jak ketokonazol czy metyrapon. Zgodnie z zaleceniami terapia powinna być prowadzona w wyspecjalizowanych ośrodkach endokrynologicznych.
Źródła:
Medycyna Praktyczna. „Zespół Cushinga – objawy, diagnostyka, leczenie”.
Verywell Health. „What Causes Hirsutism in Women?”
Global Health and Education – GFMER. „Cushing’s Syndrome: Clinical Presentation and Management”.
Endocrine Society Clinical Practice Guidelines.
Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. „Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku nadmiaru kortyzolu”.
National Institutes of Health (NIH) – Cushing's Syndrome Information Page.
American Association of Clinical Endocrinology – Guidelines on Diagnosis and Treatment of Cushing Syndrome.
Mayo Clinic. „Cushing syndrome – Symptoms and causes”.
Cleveland Clinic. „Cushing Syndrome: What It Is, Causes & Treatment”.
