Dwie fale groźnej choroby. Powikłania mogą ujawnić się nawet po 5 latach
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to śmiertelnie niebezpieczna choroba wirusowa, która potrafi uderzyć ze zdwojoną siłą, gdy pacjent myśli, że najgorsze ma już za sobą. Lek. Łukasz Durajski w podcaście „Pacjent w centrum” ostrzega: wirus przedostaje się do organizmu błyskawicznie, a skutki mogą zrujnować zdrowie psychiczne i fizyczne na lata. Dowiedz się, jak prosto i skutecznie możesz się przed tym uchronić.
- Kleszczowe zapalenie mózgu ma dwufazowy przebieg: od przypominającego przeziębienie do potężnego rzutu neurologicznego
- Wirus KZM dostaje się do krwiobiegu w chwili ukąszenia, dlatego szybkie usunięcie kleszcza nie chroni przed zakażeniem
- Powikłania po chorobie obejmują trwały niedowład, silną depresję i bóle głowy ujawniające się nawet po upływie 5 lat
Dwufazowy atak: od przeziębienia do paraliżu
Wiele osób lekceważy kleszczowe zapalenie mózgu, myląc jego początkowe objawy ze zwykłym letnim przeziębieniem lub osłabieniem wywołanym klimatyzacją. Tymczasem choroba ta charakteryzuje się niezwykle podstępnym, dwufazowym przebiegiem, który potrafi uśpić czujność nawet najbardziej ostrożnego pacjenta.
- To niezwykle charakterystyczny, dwufazowy przebieg kleszczowego zapalenia mózgu. To bardzo podstępna choroba, głównie dlatego, że jej pierwsza faza jest zupełnie niecharakterystyczna i przebiega bardzo łagodnie – mówi Łukasz Durajski.
Pierwsza faza przypomina łagodne przeziębienie – pojawia się stan podgorączkowy, lekkie osłabienie i bóle mięśni, które po kilku dniach całkowicie mijają. Pacjent jest przekonany, że wyzdrowiał. Jednak po około dwóch lub trzech tygodniach uderza druga faza, niosąc ze sobą wysoką gorączkę, silne ból głowy, sztywność karku, zaburzenia równowagi, świadomości, a nawet epizody padaczkowe. Na tym etapie konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja.
„Strzał z wirusem” w ślinie kleszcza
W przeciwieństwie do boreliozy, gdzie bakterie potrzebują wielu godzin na przedostanie się z układu pokarmowego kleszcza do organizmu człowieka, wirus KZM działa błyskawicznie. Szybkie usunięcie pajęczaka ze skóry jest kluczowe w profilaktyce boreliozy, ale w przypadku KZM może okazać się niewystarczające.
- Kleszczowe zapalenie mózgu różni się od boreliozy tym, że wirus przedostaje się do naszego krwiobiegu niemal natychmiast po wkłuciu, ponieważ znajduje się bezpośrednio w ślinie kleszcza – tłumaczy Łukasz Durajski.
Z tego powodu usunięcie kleszcza nawet kilka minut po ukąszeniu nie gwarantuje, że nie doszło do zakażenia. Pacjent otrzymuje wirusa w ułamku sekundy. Co gorsza, współczesna medycyna jest w tym przypadku bezradna. Dlatego w tym przypadku oddanie kleszcza do zbadania może dać informację, że trzeba się bacznie obserwować.
- Musimy zachować maksymalną czujność, ponieważ na tę chorobę nie mamy żadnego leku przyczynowego. Najczęściej kończy się to hospitalizacją. W domu niewiele jesteśmy w stanie zrobić. Pierwszy etap choroby przypomina zwykłe przeziębienie, po którym następuje kilkudniowa faza pozornego wyzdrowienia. Pacjent czuje się świetnie, myśli, że ma to już za sobą. I nagle, zazwyczaj w okolicach drugiego lub trzeciego tygodnia od ukąszenia, następuje potężny rzut objawów neurologicznych – mówi Durajski.
Lekarze w szpitalu mogą jedynie łagodzić objawy i wspierać organizm w walce z wirusem.
Powikłania po KZM: depresja i zaburzenia psychiczne po latach
Konsekwencje przebycia kleszczowego zapalenia mózgu bywają dramatyczne. Ciężki przebieg choroby może prowadzić do trwałych paraliży, niedowładów, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci. Najbardziej poruszające są historie dzieci, które po zakażeniu wymagają całodobowej opieki i podłączenia do respiratora. Jednak KZM niesie za sobą również inne, rzadko wspominane zagrożenia.
- Przechorowanie kleszczowego zapalenia mózgu wiąże się z dużym ryzykiem rozwoju depresji oraz poważnych zaburzeń psychiatrycznych, które mogą ujawnić się nawet do pięciu lat od przebycia infekcji. Dotyczy to nawet połowy pacjentów, którzy przeszli chorobę łagodniej i uniknęli trwałych uszkodzeń neurologicznych – przestrzega lekarz.
Szacuje się, że nawet połowa pacjentów, u których choroba przebiegła stosunkowo łagodnie, zmaga się później z problemami natury psychiatrycznej oraz neurologicznymi bólami głowy. To rzadko omawiane żniwo KZM, które niszczy jakość życia pacjentów długo po formalnym wyzdrowieniu.
Polisa na zdrowie, czyli szczepienie
Jedyną skuteczną metodą ochrony przed tym śmiertelnym zagrożeniem jest profilaktyka. Choć poziom wyszczepialności w Polsce wciąż jest na bardzo niskim poziomie, system opieki zdrowotnej oferuje pacjentom niezwykle proste rozwiązania, które pozwalają uniknąć stania w wielogodzinnych kolejkach do przychodni. Szczepionka przeciwko KZM wykazuje aż 98-procentową skuteczność. Lekarz porównuje ją do ochrony ubezpieczeniowej:
- Szczepienie to po prostu bezpieczny trening dla układu odpornościowego – mówi Durajski.
Obecnie dorośli mogą zaszczepić się bezpośrednio w aptece, gdzie farmaceuta przeprowadzi kwalifikację i poda preparat bez konieczności posiadania recepty od lekarza. Z kolei pielęgniarki w przychodniach mają uprawnienia do kwalifikowania i szczepienia dzieci od 9. roku życia. Warto zadbać o tę polisę zdrowotną przed wyjazdem na wakacje, by zabezpieczyć siebie i swoje bliskie osoby przed tragicznymi skutkami ukąszenia przez kleszcza.
- Kleszcze są aktywne przez cały rok ze względu na łagodne zimy. Pełny cykl szczepienia pierwotnego składa się z trzech dawek rozłożonych w czasie, więc cały proces i tak trwa kilkanaście miesięcy. Oczywiście, w razie potrzeby możemy zastosować schemat przyspieszony, w którym drugą dawkę podaje się już po dwóch tygodniach. Warto podjąć tę decyzję w dowolnym momencie roku – zachęca Łukasz Durajski.
