Gdy zauważysz ten objaw, będziesz mieć tylko 4 godziny. Później nastąpią uszkodzenia mózgu
Każda minuta udaru niedokrwiennego to bezpowrotna utrata około 1,9 miliona neuronów i 14 miliardów synaps. Gdy naczynie w mózgu zatyka się skrzepem, komórki nerwowe zaczynają masowo obumierać z braku tlenu. Ten niszczycielski proces nie dopełnia się jednak natychmiast. Nowoczesna neurologia daje pacjentom niezwykle wąskie, zaledwie 4,5-godzinne „okno terapeutyczne”. Jeśli zignorujesz pierwsze, często całkowicie bezbolesne objawy, szansa na wdrożenie leczenia drastycznie spada, a ryzyko trwałego kalectwa staje się niemal pewne.
Czas to mózg. Co dzieje się w głowie w trakcie udaru?
Około 85% wszystkich udarów to udary niedokrwienne. Dochodzi do nich, gdy skrzeplina krwi całkowicie blokuje tętnicę doprowadzającą tlen i substancje odżywcze do konkretnego obszaru mózgu.
W samym centrum niedokrwienia tkanka obumiera błyskawicznie (tworząc tzw. rdzeń udaru). Jednak wokół niego znajduje się niezwykle ważny obszar – strefa półcienia (penumbra). Komórki w tej strefie są uśpione i niedotlenione, ale wciąż żyją. Rozpoczyna się dramatyczny wyścig z czasem, aby przywrócić im przepływ krwi, zanim ulegną nieodwracalnej martwicy.
Magiczne 4,5 godziny. Dlaczego okno ratunkowe zamyka się tak szybko?
Jedyną zatwierdzoną i powszechnie stosowaną metodą farmakologiczną ocalenia niedotlenionych neuronów jest tromboliza dożylna. Polega ona na podaniu pacjentowi silnego leku, który dosłownie rozpuszcza skrzep i udrażnia naczynie.
Problem w tym, że lek ten jest bezpieczny i skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie podany maksymalnie do 4,5 godziny od wystąpienia pierwszych objawów. Dlaczego limit czasu jest tak restrykcyjny?
- Po upływie tego czasu niedotleniona tkanka mózgowa jest już w dużej mierze martwa
- Znacząco wzrasta ryzyko groźnego dla życia ukrwotocznienia ogniska zawałowego (lek rozrzedzający krew dociera do kruchych, zniszczonych niedokrwieniem naczyń, co może doprowadzić do krwotoku wewnątrzczaszkowego)
Ważne! Udar mózgu rzadko boli, co niebezpiecznie usypia czujność pacjentów. Nigdy nie kładź się spać z nadzieją, że „drętwienie ręki czy nagły problem z mową przejdą do rana”. Jeśli obudzisz się z niedowładem (tzw. udar po przebudzeniu), lekarze nie będą wiedzieli, kiedy zablokowało się naczynie. Standardowe okno terapeutyczne zostanie bezpowrotnie zamknięte. Dzwoń pod 112 natychmiast!
Test FAST – te objawy to sygnał do wezwania karetki
Aby zdążyć z leczeniem w ciągu 4,5 godziny, pacjent musi najpierw trafić na oddział ratunkowy, przejść badanie neurologiczne, tomografię komputerową głowy oraz badania krwi. Każda minuta zwłoki w domu drastycznie zmniejsza szanse na wyzdrowienie.
Gdy podejrzewasz udar u siebie lub bliskiego, zastosuj szybki, międzynarodowy test FAST:
- F (face – twarz) – czy twarz jest asymetryczna? Poproś o uśmiech (jeśli jeden kącik ust opada, to sygnał alarmowy),
- A (arm – ramię) – czy wystąpiło osłabienie kończyn? Poproś o podniesienie obu rąk przed siebie (jeśli jedna opada bezwładnie, układ nerwowy zawodzi),
- S (speech – mowa) – czy mowa stała się niewyraźna lub bełkotliwa? Poproś o powtórzenie prostego zdania,
- T (time – czas) – jeśli zauważysz chociaż jeden z tych objawów, czas wezwać pogotowie ratunkowe (pamiętaj, aby przekazać dyspozytorowi dokładną godzinę pierwszych objawów).
Bibliografia:
- Saver, J. L. (2006). Time is brain--quantified. „Stroke”, 37(1), 263-266.
- Powers, W. J., Rabinstein, A. A., Ackerson, T. (2019). Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019 Update. „Stroke”, 50(12), e344-e418.
- Berge, E., Whiteley, W., Audebert, H. (2021). European Stroke Organisation (ESO) guidelines on intravenous thrombolysis for acute ischaemic stroke. „European Stroke Journal”, 6(1), I-LXII.
