Gęsta krew to wyższe ryzyko zatoru. Czego unikać podczas wysokich temperatur?
Kiedy temperatura otoczenia znacznie rośnie, organizm uruchamia procesy termoregulacji, które przy braku odpowiedniego nawodnienia mogą mocno obciążyć układ krążenia. Tracąc wodę wraz z potem, narażamy się na odwodnienie organizmu, którego objawy często bywają bagatelizowane. Badania kliniczne wskazują, że spadek objętości osocza o zaledwie kilka procent sprawia, że krew staje się bardziej gęsta i lepka, co sprzyja produkcji czynników krzepnięcia. Ignorowanie pragnienia i brak regularnego uzupełniania płynów na słońcu to błąd, który może prowadzić do zablokowania naczyń krwionośnych i bezpośrednio zwiększać ryzyko zakrzepicy.
- Jak wysokie temperatury wpływają na gęstość krwi i obciążenie układu krążenia?
- W jaki sposób rozpoznać wczesne symptomy niebezpiecznego odwodnienia za pomocą prostego testu na skórze?
- Co robić, aby skutecznie chronić żyły przed zakrzepicą w upalne dni?
Jak upał wpływa na gęstość krwi?
Podczas fal gorąca organizm chroni się przed przegrzaniem poprzez intensywne pocenie. To naturalny mechanizm, który wiąże się jednak z utratą wody i kluczowych elektrolitów, takich jak sód. Skutkuje to zmniejszeniem całkowitej objętości osocza, czyli płynnej części krwi. Tak dokładnie przebiega ten proces:
- wzrost hematokrytu: gdy ubywa wody, proporcja czerwonych krwinek w naczyniach rośnie, a krew staje się bardziej lepka;
- wyrzut czynników krzepnięcia: badania opublikowane w czasopiśmie naukowym PNAS wskazują, że wzrost stężenia sodu (wynikający z ubytku wody) stymuluje śródbłonek do wyrzutu czynnika von Willebranda – białka, które ułatwia zlepianie się płytek krwi;
- zwiększona lepkość: zmiana konsystencji krwi zmusza serce do większego wysiłku i znacząco obciąża układ żylny.
Od mikrozakrzepu do zatoru płucnego
Zagęszczona krew to środowisko bardzo sprzyjające powstawaniu skrzeplin. Zjawisko to dotyczy szczególnie żył głębokich nóg, gdzie krążenie naturalnie bywa najwolniejsze. Gdy pacjent w czasie upałów dodatkowo spędza wiele godzin w jednej pozycji – na przykład w aucie podczas podróży na urlop lub leżąc na plaży – ryzyko zakrzepicy żylnej wyraźnie rośnie. Scenariusz rozwoju zatoru początkowo przebiega często bez wyraźnych objawów ostrzegawczych:
- w pierwszej kolejności pojawia się tkliwość, obrzęk i zaczerwienienie łydki lub nienaturalne ocieplenie jednej kończyny;
- następnie skrzeplina może oderwać się od ściany naczynia i przemieścić z prądem krwi;
- jeśli trafi do tętnicy płucnej, utrudnia wymianę gazową, prowadząc do nagłej duszności, bólu w klatce piersiowej i bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia.
Błąd, którego należy unikać w upalne dni i prosty test skórny
Najczęstszym błędem w trakcie wysokich temperatur jest czekanie na pojawienie się uczucia pragnienia. Fizjologia człowieka działa w taki sposób, że suchość w ustach to symptom już trwającego odwodnienia. Jeśli odczuwasz silne pragnienie, proces zagęszczania krwi prawdopodobnie już się rozpoczął.
Sprawdzenie swojego stanu nawodnienia, oprócz samego uczucia pragnienia, jest bardzo proste i każdy może je wykonać sam. W taki oto sposób wykonasz test kapilarny:
| Uszczypnij delikatnie skórę na grzbiecie swojej dłoni, a następnie ją puść. Jeśli fałd skórny natychmiast wraca do płaskiego kształtu – twój poziom płynów jest w normie. Jeśli skóra odkształca się powoli i pozostaje wypukła (tzw. objaw stojącego fałdu), oznacza to, że osocze traci objętość, a organizm potrzebuje nawodnienia. Należy wówczas szybko sięgnąć po elektrolity. |
Jak chronić żyły przed zakrzepicą w czasie upałów?
Zmiana lepkości krwi jest procesem odwracalnym, jednak wymaga podjęcia szybkich i przemyślanych działań, zanim dojdzie do uszkodzenia śródbłonka naczyń krwionośnych:
- pij minimum 2,5–3 litry płynów dziennie:
bazuj na wysoko zmineralizowanych wodach, które uzupełniają nie tylko niedobory płynów, ale także wypłukane z potem minerały, takie jak sód, magnez i potas;
- unikaj alkoholu na słońcu:
napoje procentowe blokują wazopresynę (hormon antydiuretyczny) i wykazują silne działanie moczopędne, co przyspiesza ubytek wody z organizmu i potęguje ryzyko zakrzepowe;
- uruchom pompę mięśniową:
jeśli spędzasz czas w bezruchu, na przykład stojąc w korku lub lecąc samolotem dłużej niż godzinę, wykonuj proste wspięcia na palce u stóp. Praca mięśni łydek wspiera przepompowywanie gęstniejącej krwi w kierunku serca, co zapobiega powstawaniu zastojów żylnych.
Bibliografia:
- Kelly, J., Hunt, B.J. (2004). Dehydration and venous thromboembolism after acute stroke. „QJM: An International Journal of Medicine”, 97(5), 293-296. Link do badania
- Dmitrieva, N.I., Burg, M.B. (2014). Secretion of von Willebrand factor by endothelial cells links sodium to hypercoagulability and thrombosis. „Proceedings of the National Academy of Sciences”, 111(17), 6485-6490. Link do badania
- Shi, M., Zheng, Y. (2019). Contribution of dehydration to END in acute ischemic stroke not mediated via coagulation activation. „Brain and Behavior”, 9(7), e01326. Link do badania
