Letni wzrost zachorowań na groźną chorobę. Pacjenci wymagają przeszczepu wątroby
Wakacje, festiwale i letnie wyjazdy to czas relaksu, który niestety sprzyja również szybszemu rozprzestrzenianiu się patogenów. Lekarze biją na alarm – w ostatnich miesiącach obserwuje się wyraźny wzrost zachorowań na mononukleozę zakaźną. I chociaż w początkowym stadium tę chorobę łatwo pomylić z anginą, jej skutki mogą być znacznie poważniejsze.
Zakażenie wirusem Epstein-Barr (EBV) u wielu pacjentów przebiega w miarę łagodnie. Jednak specjaliści z oddziałów zakaźnych i transplantologicznych coraz częściej mają do czynienia ze skrajnymi, dramatycznymi przypadkami. Wirus potrafi zaatakować wątrobę z taką siłą, że dochodzi do jej ostrej niewydolności. Dla najciężej chorych pacjentów jedynym ratunkiem staje się pilny przeszczep tego narządu.
- Wirus EBV (Epstein-Barr) odpowiedzialny za mononukleozę atakuje latem ze zdwojoną siłą, a lekarze ostrzegają przed ciężkimi powikłaniami ze strony narządów wewnętrznych
- W skrajnych przypadkach ostre zapalenie wątroby wywołane wirusem prowadzi do piorunującej niewydolności, która kończy się kwalifikacją do transplantacji
- Rozpoznanie mononukleozy zakaźnej na wczesnym etapie bywa trudne, gdyż jej początkowe objawy do złudzenia przypominają zwykłą anginę ropną
Skokowy wzrost zakażeń wirusem EBV. Dlaczego atakuje właśnie teraz?
Mononukleoza zakaźna, potocznie nazywana „chorobą pocałunków”, rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt ze śliną osoby zakażonej.
Choć patogen krąży w populacji przez cały rok, to właśnie w miesiącach letnich – w okresie wyjazdów, obozów czy festiwali – tworzą się idealne warunki do jego transmisji. Wspólne picie z jednej butelki, dzielenie się jedzeniem czy wakacyjne romanse to najczęstsze przyczyny zakażeń wśród młodzieży i młodych dorosłych.
Zgodnie z danymi publikowanymi w oficjalnych „Meldunkach o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce” opracowywanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH - PIB), w Polsce rocznie rejestruje się od 2 do ponad 3 tysięcy zachorowań na tę chorobę.
Eksperci zwracają jednak uwagę na zjawisko luki immunologicznej po pandemii oraz coraz częstsze manifestacje ciężkich powikłań. O ile wcześniej liczba zakażeń utrzymywała się na przewidywalnym poziomie, obecnie oddziały zakaźne raportują o częstszych hospitalizacjach z powodu silnego zajęcia narządów miąższowych, w tym właśnie wątroby.
Mononukleoza zakaźna – co to za choroba i jakie daje objawy?
Mononukleoza to ostra choroba zakaźna wywoływana przez wirusa Epstein-Barr (EBV), należącego do rodziny herpeswirusów. Szacuje się, że nawet 90% dorosłej populacji na świecie to nosiciele tego wirusa.
Zakażenie następuje zazwyczaj w dzieciństwie i przebiega niemal bezobjawowo. Problem pojawia się, gdy do pierwszego kontaktu z patogenem dochodzi w okresie nastoletnim lub wczesnej dorosłości – to wtedy wirus wywołuje pełnoobjawową chorobę.
Najczęstsze objawy mononukleozy zakaźnej to:
- Wysoka gorączka: nierzadko sięgająca 39-40 stopni Celsjusza, utrzymująca się nawet przez kilkanaście dni.
- Ostry ból gardła: migdałki są mocno powiększone i pokryte gęstym, białoszarym nalotem.
- Powiększenie węzłów chłonnych: zwłaszcza na szyi i karku (węzły stają się bolesne i wyczuwalne).
- Ekstremalne zmęczenie: uczucie wyczerpania, które może utrudniać funkcjonowanie przez wiele tygodni po ustąpieniu innych objawów.
- Powiększona wątroba i śledzona (hepatosplenomegalia): występuje u około połowy chorych i wiąże się z uczuciem ucisku w brzuchu.
Mononukleoza a angina – jak je odróżnić?
Ze względu na podobne symptomy, choroba pocałunków bywa często mylona z anginą paciorkowcową.
| Cecha | Mononukleoza zakaźna (wirus) | Angina (bakteria) |
|---|---|---|
| Początek objawów | Stopniowy, poprzedzony ogólnym osłabieniem | Nagły, bardzo ostry ból gardła |
| Węzły chłonne | Powiększone liczne węzły, często uogólnione | Powiększone głównie węzły podżuchwowe |
| Wątroba i śledziona | Często powiększone | Bez zmian |
| Skutek podania antybiotyku | Pojawienie się swędzącej wysypki na ciele | Szybka poprawa stanu zdrowia |
Jak wygląda leczenie mononukleozy i kiedy konieczny jest przeszczep?
Ponieważ mononukleoza jest infekcją wirusową, leczenie antybiotykami jest całkowicie nieskuteczne. Co więcej, podanie popularnego antybiotyku (amoksycyliny) przy błędnym rozpoznaniu anginy, skutkuje u większości pacjentów pojawieniem się charakterystycznej, plamisto-grudkowej wysypki.
Leczenie mononukleozy opiera się na łagodzeniu objawów. Kluczowy jest odpoczynek, intensywne nawadnianie organizmu oraz stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych. Z powodu ryzyka pęknięcia powiększonej śledziony, pacjentom zaleca się całkowite unikanie wysiłku fizycznego przez co najmniej kilka tygodni.
Niestety, u części chorych wirus EBV silnie atakuje komórki wątroby, prowadząc do ostrego zapalenia tego narządu. Gdy wirus masowo niszczy hepatocyty, dochodzi do zaburzeń krzepnięcia krwi, silnej żółtaczki i toksycznego uszkodzenia mózgu (encefalopatii). W obliczu piorunującej niewydolności, standardowe leczenie przestaje działać. Dla pacjentów w takim stanie jedyną szansą na przeżycie jest pilny przeszczep wątroby i szybkie znalezienie odpowiedniego dawcy.
Profilaktyka: jak chronić się przed wirusem EBV?
Ochrona przed zakażeniem wirusem EBV jest trudna, ponieważ patogen potrafi okresowo uaktywniać się w ślinie osób, które już dawno przeszły zakażenie (stają się bezobjawowymi nosicielami). Obecnie nie istnieje również szczepionka przeciwko mononukleozie.
Aby zminimalizować ryzyko zakażenia, należy bezwzględnie przestrzegać zasad higieny:
- Unikaj picia napojów z tych samych butelek, puszek czy szklanek.
- Nie dziel się z innymi sztućcami ani jedzeniem.
- Nie używaj cudzych szczoteczek do zębów czy pomadek do ust.
- Regularnie i dokładnie myj ręce.
Całkowite uniknięcie wirusa w ciągu życia jest trudne, ale dbałość o higienę osobistą – szczególnie podczas letnich festiwali i imprez – znacząco zmniejsza ryzyko przyjęcia dużej dawki wirusa, która mogłaby doprowadzić do groźnych powikłań wątrobowych.
