ADHD – objawy, rozpoznanie, terapia i leki
Czym jest ADHD?
Skrót ADHD wywodzi się od angielskiej nazwy attention-deficit hyperactivity disorder, która po polsku oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Nazwą tą określany jest zbiór neurorozwojowych zaburzeń psychicznych, objawiających się na trzech poziomach funkcjonowania jednostki (trzy grupy objawów).
Szacuje się, że od 3 do 8% dzieci cierpi na ADHD. Kiedyś uważano, że chłopcy doświadczają ADHD znacznie częściej od dziewczynek, jednak obecnie sądzi się, że nie jest to prawdą – przyczyną różnicy w występowaniu tej choroby może być niedodiagnozowanie dziewczynek ze względu na dominację innych objawów. U chłopców ADHD objawia się najmocniej jako nadmierna ruchliwość, natomiast u dziewczynek dominują zaburzenia koncentracji uwagi.
Na ADHD cierpią zarówno dzieci, jak i dorośli, jednak w przypadku tej drugiej grupy poszczególne objawy mogą słabnąć wraz z wiekiem (chociaż nie zawsze). Nieleczone ADHD może powodować szereg powikłań w życiu dorosłym, dlatego nie należy lekceważyć jego objawów.
Objawy ADHD u dzieci
Objawy ADHD można podzielić na trzy grupy. Występowanie u dziecka objawów z każdej z nich, w różnych środowiskach, np. w szkole i w domu, jest podstawą do zdiagnozowania u niego choroby.
Objawy z pierwszej grupy są związane z nadmierną ruchliwością. Dziecko nie jest w stanie wytrzymać spokojnie w jednym miejscu, np. siedząc w szkolnej ławce. Charakterystyczne może być ciągłe „wiercenie się”, nadmierna gadatliwość i głośne zachowanie bez względu na sytuację. Dziecko nie reaguje na upomnienia, jest w stanie się wyciszyć na bardzo krótko lub wcale.
Druga grupa objawów dotyczy zaburzeń koncentracji uwagi. Dziecko z ADHD nie potrafi się skupić, nie zwraca uwagi na szczegóły, ma problemy z organizacją swoich zadań. Objawem ADHD bardzo często jest „zapominalstwo” – dzieci dotknięte tym zaburzeniem z dużą częstotliwością gubią rzeczy, nie są w stanie zapamiętać zadań przydzielonych na dany dzień. Charakterystyczne jest łatwe rozpraszanie się i bardzo krótkie momenty skupienia na danej czynności. Dzieciom z ADHD trudność sprawiają zadania domowe o „sztywnej” strukturze, zadania wymagające dokładności lub pochłaniające dużo czasu.
Ostatnią grupą objawów ADHD są zachowania związane z nadmierną impulsywnością. W tym przypadku widoczny jest schemat „najpierw działa, potem myśli”. Dzieci dotknięte zaburzeniami hiperkinetycznymi podejmują działania bez przemyślenia ich konsekwencji, bardzo często mają problem z zaczekaniem na swoją kolej. Powszechne jest przerywanie rozmowy, gdy pojawi się nowy bodziec. Dzieci z ADHD odpowiadają szybko i bez zastanowienia, a gdy przyjdzie im do głowy jakiś pomysł, muszą go natychmiast zrealizować. Ich zachowanie wpływa na otoczenie – przerywają nie tylko swoje, ale też cudze rozmowy lub czynności.
Objawy ADHD u dorosłych
Jak już wspomniano wcześniej, objawy ADHD wraz z wiekiem mogą się wygaszać, ale nie jest tak zawsze. Szacuje się, że około 50% osób, u których zdiagnozowano omawiane zaburzenia, wykazuje je także w dorosłym życiu.
Objawy ADHD u dorosłych często mylone są z cechami charakteru. Jest to np.:
częste przerywanie innym,
niecierpliwość i brak skupienia,
gwałtowne zmiany emocjonalne,
zapominanie ustalonych terminów i zadań do wykonania,
częste i bezproduktywne zmienianie czynności,
problemy ze współpracą i organizacją pracy.
Osoby dorosłe z ADHD, jeśli nie były odpowiednio leczone, mogą mieć współwystępujące zaburzenia, jak depresja i zaburzenia lękowe, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, łatwe uzależnianie się od alkoholu i innych środków psychoaktywnych.
Dorośli z ADHD często tworzą intensywne, ale krótkotrwałe relacje z innymi i mogą wykazywać częste poczucie odrzucenia.
Rozpoznanie ADHD
ADHD jest rozpoznawane po wywiadzie z opiekunami dziecka oraz jego dokładnym zbadaniu obejmującym: badanie pedagogiczne i psychologiczne z użyciem testów psychologicznych; pomiar nasilenia objawów zaburzeń uwagi, nadruchliwości i impulsywności; ocenę wpływu na funkcjonowanie dziecka oraz ocenę czasu trwania objawów i, co bardzo ważne, wykluczenie zaburzeń o podobnym obrazie klinicznym.
W trakcie badania psychologicznego ocenia się możliwości intelektualne dziecka, jego zdolność do koncentracji i zapamiętywania, a także sprawność i koordynację ruchową.
Często osobą, która zwraca uwagę na potrzebę przeprowadzenia badań psychologicznych i pedagogicznych u dziecka jest nauczyciel, ponieważ to w szkole ujawniają się trudności dziecka w dostosowaniu się do wymagań szkolnych. Obserwacje nauczyciela mogą być pomocne w stawianiu diagnozy.
Czasami diagnoza ADHD może być utrudniona przez zaburzenia współwystępujące, które występują w około 2/3 przypadków. Przykładami schorzeń występujących często razem z ADHD są: zaburzenia lękowe, zaburzenie eksplozywne przerywane (IED), niepełnosprawność intelektualna lub trudności w uczeniu, depresja, syndrom Tourette’a czy zaburzenia ze spektrum autyzmu.
