Dieta pełna wysoko przetworzonej żywności zwiększa ryzyko astmy u dzieci. Nowe wyniki badań
Wysokie spożycie żywności wysoko przetworzonej (UPF) w kluczowym okresie wczesnego dzieciństwa wykazuje bezpośredni związek z podwyższonym ryzykiem zachorowania na astmę. Najnowsze prospektywne analizy dostarczają silnych dowodów obserwacyjnych wskazujących, że dieta bazująca na produktach o wysokim stopniu przetworzenia sprzyja inicjacji procesów zapalnych w układzie oddechowym, które są niezależne od tradycyjnych reakcji alergicznych. Wcześniejsze publikacje w ramach tego samego projektu naukowego wskazywały na związek UPF ze świszczącym oddechem, a obecne wyniki rozwijają ten temat o kliniczną diagnozę astmy.
- Przyswajanie ponad 30% dziennego zapotrzebowania kalorycznego z produktów wysoko przetworzonych wiąże się z prawie czterokrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia astmy
- Wpływ żywności wysoko przetworzonej na drogi oddechowe obserwuje się niezależnie od wskaźnika masy ciała (BMI) oraz czasu spędzanego przed ekranem
- Reakcja tkanki płucnej ma charakter niealergicznego stanu zapalnego, co nie wykazuje korelacji z atopowym zapaleniem skóry czy alergicznym nieżytem nosa
Wyniki hiszpańskiego badania kohortowego SENDO
W ramach prospektywnej analizy hiszpańskiego Projektu SENDO (Seguimiento del Niño para un Desarrollo Óptimo) badacze monitorowali rozwój medyczny grupy 691 dzieci. Obserwacja rozpoczęła się, gdy uczestnicy mieli od 4 do 5 lat. Zespół badawczy oceniał spożycie żywności wysoko przetworzonej przy użyciu walidowanych kwestionariuszy, co pozwoliło na skategoryzowanie uczestników na podstawie odsetka kalorii pochodzących z UPF. Wcześniejsze publikacje oparte na tej kohorcie dotyczyły wpływu tego rodzaju diety na świszczący oddech, natomiast obecna praca skupia się na pełnoobjawowej jednostce chorobowej.
Średni czas trwania obserwacji wyniósł 3,4 roku, a zgromadzone dane ukazały wzrost zapadalności na astmę oskrzelową w podgrupach o najwyższym spożyciu analizowanych produktów. W modelu wieloczynnikowym u dzieci pokrywających ponad 30% dziennego zapotrzebowania kalorycznego z żywności wysoko przetworzonej, wskaźnik ryzyka zachorowania (HR) wzrósł niemal czterokrotnie w stosunku do grupy o najniższej ekspozycji. Wartość ta wiąże się jednak z relatywnie szerokim przedziałem ufności (1,15–11,51), co wynika z niewielkiej liczby zarejestrowanych zdarzeń zdrowotnych w badanej grupie i wskazuje na potrzebę dalszych badań.
Wzrost zachorowalności na astmę występował niezależnie od masy ciała pacjentów. Zespół badawczy Projektu SENDO kontrolował w modelach statystycznych zmienne zakłócające, takie jak wskaźnik masy ciała (BMI) oraz zachowania sedentarne, w tym czas spędzany przed ekranem. Uwzględnienie tych parametrów wskazuje, że za stan zapalny dróg oddechowych odpowiada struktura biochemiczna spożywanego pokarmu. Autorzy badania sformułowali następujący wniosek.
- Dzieci z większym spożyciem żywności wysoko przetworzonej wykazywały wyższe ryzyko rozwoju astmy, ale nie chorób o podłożu alergicznym, w porównaniu z rówieśnikami w najniższym tercylu konsumpcji takich produktów.
Niealergiczny stan zapalny a żywność wysoko przetworzona
Patomechanizmem łączącym podaż żywności wysoko przetworzonej ze zmianami w płucach jest występowanie przewlekłego, niealergicznego stanu zapalnego. Spożywanie produktów zawierających emulgatory, sztuczne barwniki i konserwanty generuje reakcję prozapalną w organizmie. Proces ten przebiega poza szlakami immunologicznymi zależnymi od produkcji przeciwciał IgE, co odróżnia go od klasycznych alergii wziewnych czy pokarmowych.
Brak podłoża atopowego stanowi istotną informację z perspektywy diagnostyki klinicznej. Analizy badawcze pokazują, że wysoka podaż UPF nie wykazuje korelacji ze wzrostem występowania atopowego zapalenia skóry ani alergicznego nieżytu nosa. Zjawisko to osłabia hipotezę o bezpośrednim uczulaniu organizmu przez dodatki do żywności i wskazuje na istnienie odrębnego mechanizmu wpływającego na tkankę płucną.
Związki zawarte w wysoko przetworzonych produktach spożywczych oddziałują na mikrobiom jelitowy oraz barierę nabłonkową w przewodzie pokarmowym. Zaburzenia flory bakteryjnej mogą prowadzić do zwiększonej przepuszczalności jelit i uwalniania cytokin, które układem krwionośnym docierają do nabłonka dróg oddechowych. Sprzyja to przewlekłej nadreaktywności oskrzeli. Zespół hiszpańskich badaczy zwraca uwagę na te uwarunkowania.
- Ekspozycja na emulgatory i syntetyczne dodatki w żywności wysoko przetworzonej może uruchamiać szlaki zapalne omijające klasyczne reakcje alergiczne, co prowadzi do izolowanej nadreaktywności dróg oddechowych.
Konieczność wdrożenia strategii zdrowia publicznego
Zidentyfikowanie żywności wysoko przetworzonej jako czynnika ryzyka rozwoju astmy uzasadnia podjęcie działań na szczeblu opieki zdrowotnej. Rosnący odsetek UPF w diecie małych dzieci to zmienna wpływająca na zdrowie układu oddechowego populacji. Profilaktyka tych schorzeń powinna uwzględniać wytyczne dietetyczne, które stanowią rozszerzenie dotychczasowych programów zapobiegania otyłości.
Wprowadzenie odpowiednich strategii zdrowia publicznego wymaga działań na poziomie instytucjonalnym. Istotne jest tworzenie regulacji dotyczących marketingu produktów spożywczych kierowanych do najmłodszych. Znaczenie mają również czytelne systemy znakowania opakowań, które informują konsumentów o stopniu przetworzenia produktu i zastosowanych w nim dodatkach modyfikujących.
Ważnym elementem jest edukacja żywieniowa kierowana do opiekunów oraz pracowników placówek wczesnoszkolnych. Wdrożenie profilaktyki w środowisku dziecięcym opiera się na kilku zaleceniach:
- redukcja podaży żywności wysoko przetworzonej do poziomu poniżej progu 30% dziennego zapotrzebowania kalorycznego,
- zastępowanie gotowych posiłków potrawami przygotowywanymi na bazie świeżych, nieprzetworzonych składników,
- ograniczanie w placówkach edukacyjnych produktów zawierających emulgatory, sztuczne barwniki i syropy fruktozowe.
Realizacja wymienionych postulatów to krok w stronę obniżenia statystyk zachorowalności na astmę powiązaną z czynnikami żywieniowymi. Zmniejszenie ekspozycji na żywność wysoko przetworzoną w pierwszych latach życia dziecka staje się ważnym zadaniem dla współczesnej medycyny zapobiegawczej.
Źródło: Pacjenci.pl
