Jeden błąd w lesie może kosztować życie. GIS przypomina o darmowej usłudze, która ratuje wątrobę

Darmowa weryfikacja grzybów w Sanepidzie – jak to działa?

W sezonie grzybowym Państwowa Inspekcja Sanitarna uruchamia bezpłatne dyżury specjalistów w Powiatowych Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych (PSSE) na terenie całego kraju. Do dyspozycji mieszkańców są klasyfikatorzy grzybów oraz grzyboznawcy.

Aby ekspert mógł dokładnie ocenić bezpieczeństwo zbiorów, należy przestrzegać kilku zasad:

• przyniesione grzyby muszą być świeże i całe – wykręcone z podłoża, a nie ucięte przy samym kapeluszu, ponieważ identyfikacja często wymaga oceny podstawy trzonu;
• nie należy przynosić okazów pokrojonych, pokruszonych ani przetworzonych (np. ugotowanych, ususzonych czy zamarynowanych);
• zbiory warto transportować w przewiewnych koszykach – w plastikowych torbach grzyby szybko ulegają zaparzeniu i psują się, co może wywołać zatrucia wtórne.

Wizyta u specjalisty trwa zaledwie kilka minut, a pozwala wyeliminować ryzyko pomyłki, która dla osób niedoświadczonych bywa bardzo łatwa.

Największe mity o trujących grzybach – nigdy w nie nie wierz

Wielu zbieraczy wciąż polega na potocznych przekonaniach, które nie mają potwierdzenia w wiedzy medycznej i toksykologicznej. GIS oraz lekarze regularnie wyjaśniają najpopularniejsze z nich:

• łagodny smak grzyba – muchomor sromotnikowy ma przyjemny, lekko słodkawy smak, dlatego brak gorzkiego posmaku absolutnie nie gwarantuje bezpieczeństwa;
• ciemnienie cebuli lub srebrnej łyżeczki – zmiana zabarwienia w kontakcie z grzybem wynika z obecności związków siarki, a nie z obecności toksyn (takich jak amatoksyny);
• ślady po ślimakach i owadach – fakt, że dzika fauna żeruje na danym owocniku, nie oznacza, że jest on bezpieczny dla ludzi, ponieważ układ pokarmowy bezkręgowców reaguje na toksyny inaczej niż organizm człowieka.

Objawy zatrucia grzybami

Amatoksyny zawarte w najbadziej niebezpiecznych krajowych grzybach działają z opóźnieniem. Pierwsze objawy, do których należą silne, kurczowe bóle brzucha, wymioty oraz wodnista biegunka, pojawiają się zazwyczaj dopiero po 6 do 24 godzinach od spożycia posiłku. Do tego momentu substancje toksyczne zdążą już wniknąć do krwiobiegu.

Ważne: Po pierwszej fazie dolegliwości żołądkowo-jelitowych, w drugiej dobie często następuje okres utajenia – pacjent zaczyna czuć się pozornie lepiej. Jest to moment, w którym toksyny wnikają do komórek wątroby (hepatocytów) oraz nerek, powodując ich uszkodzenie. W przypadku podejrzenia zatrucia grzybami należy niezwłocznie zgłosić się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR), ponieważ czas reakcji ma kluczowe znaczenie dla powodzenia leczenia.

Zasady bezpiecznego grzybobrania

Aby zminimalizować ryzyko pomyłki, toksykolodzy zalecają początkującym zbieraczom całkowitą rezygnację z grzybów posiadających blaszki pod kapeluszem. To właśnie w tej grupie znajdują się gatunki o najwyższym stopniu toksyczności.

Zdecydowanie bezpieczniejszym wyborem są grzyby rurkowe (z charakterystyczną strukturą przypominającą gąbkę). W polskich lasach nie występują wśród nich gatunki o działaniu śmiertelnym. Najwyżej można trafić na okazy powodujące niespecyficzne i przemijające dolegliwości żołądkowe, takie jak goryczak żółciowy. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do zebranych gatunków, koszyk zawsze warto skierować do najbliższej stacji Sanepidu.

Bibliografia:

• Satora, L., Goszcz, H., Barker, J. (2001). Mushroom poisoning in Poland. „Veterinary and Human Toxicology”, 43(1), 49-51. Link do źródła
• Berger, K. J., Guss, D. A. (2005). Mycology for the clinical toxicologist: Amanita phalloides poisoning. „The Journal of Emergency Medicine”, 28(2), 175-183. Link do źródła
• Diaz, J. H. (2018). Amanitid-containing mushroom poisonings: species, toxidromes, and therapeutics. „Wilderness & Environmental Medicine”, 29(1), 111-118. Link do źródła