Próba Buergera. Domowy sposób na sprawdzenie, w jakim stanie są Twoje tętnice
Miażdżyca kojarzy się głównie z zawałem serca i udarem mózgu, jednak równie bezwzględnie potrafi zaatakować naczynia krwionośne w kończynach dolnych. Badania epidemiologiczne wykazują, że miażdżyca tętnic obwodowych (PAD) dotyka już ponad 200 milionów ludzi na całym świecie, a u wielu pacjentów rozwija się przez lata całkowicie bezobjawowo.
Pierwszym, często ignorowanym sygnałem alarmowym, który można wykryć samodzielnie bez specjalistycznego sprzętu, jest zanik tętna na stopie. To, co bywa błędnie uznawane za zwykłe „zmarznięcie nóg” czy zmęczenie, może być bezpośrednią zapowiedzią krytycznego niedokrwienia kończyn, grożącego w skrajnych przypadkach amputacją.
Gdzie szukać pulsu na stopie? Badanie palpacyjne krok po kroku
Aby prawidłowo ocenić krążenie obwodowe w warunkach domowych, należy zlokalizować dwa kluczowe punkty anatomiczne na stopie, w których duże naczynia krwionośne przebiegają bezpośrednio pod skórą. Badaniu podlegają: tętnica grzbietowa stopy (arteria dorsalis pedis) oraz tętnica piszczelowa tylna (arteria tibialis posterior).
Prawidłowo przeprowadzone badanie palpacyjne opiera się na kilku zasadach:
- odpowiednie przygotowanie – badanie powinno odbywać się w pozycji siedzącej lub leżącej, w ciepłym pomieszczeniu, ponieważ skurcz naczyń pod wpływem zimna uniemożliwia wiarygodną ocenę;
- lokalizacja tętnicy grzbietowej stopy – opuszki palca wskazującego i środkowego (nigdy kciuka, który ma własne silne tętno) przykłada się delikatnie na górną powierzchnię stopy, tuż obok ścięgna prostownika palucha – mniej więcej w połowie długości stopy;
- lokalizacja tętnicy piszczelowa tylnej – palce należy przesunąć za wewnętrzną kostkę nogi, gdzie w zagłębieniu między kostką przyśrodkową a ścięgnem Achillesa wyczuwalne jest miarowe tętno.
Domowy test na miażdżycę – próba Buergera
Samo badanie tętna bywa utrudnione u osób z obrzękami, zaawansowaną otyłością lub anatomicznie głębiej położonymi naczyniami. W diagnostyka klinicznej stosuje się wtedy prosty test fizykalny, zwany próbą Buergera, który pozwala ocenić rezerwę tętniczą kończyn dolnych.
Procedura polega na położeniu się na plecach i uniesieniu obu nóg wyprostowanych w kolanach pod kątem około 45 stopni. Kończyny utrzymuje się w tej pozycji przez 60–120 sekund, jednocześnie intensywnie poruszając stopami w stawach skokowych, przy jednoczesnej obserwacji koloru skóry na podeszwach.
| Stan naczyń krwionośnych | Reakcja w fazie uniesienia nóg (60–120 s) | Reakcja po opuszczeniu nóg poniżej łóżka |
|---|---|---|
| zdrowe tętnice | skóra pozostaje naturalnie różowa | brak gwałtownych zmian zabarwienia |
| zaawansowana miażdżyca (PAD) | stopa niedokrwiona staje się trupio blada | krew gwałtownie napływa do tkanek, wywołując fioletowo-czerwone zabarwienie (tzw. stopa o zachodzie słońca) |
Objawy towarzyszące – czego nie wolno przeoczyć?
Miażdżyca tętnic dolnych rzadko ogranicza się wyłącznie do braku pulsu. W miarę postępu choroby, gdy blaszki miażdżycowe coraz bardziej zamykają światło naczyń, pojawiają się inne charakterystyczne symptomy, często przypisywane procesom starzenia lub problemom z kręgosłupem:
- chromanie przestankowe, czyli charakterystyczny, kurczowy ból łydek, ud lub pośladków, który pojawia się podczas chodzenia na określonym dystansie i znika całkowicie po kilkudziesięciu sekundach odpoczynku;
- zmiany troficzne skóry, objawiające się zanikiem owłosienia na podudziach i palcach stóp, przy czym skóra staje się nienaturalnie cienka, napięta, błyszcząca i stale chłodna w dotyku;
- problemy z paznokciami i gojeniem ran, takie jak spowolniony wzrost paznokci (stają się grube i łamliwe) oraz powstawanie drobnych, bolesnych owrzodzeń na palcach lub piętach, które wykazują oporność na gojenie.
Zauważysz ten objaw? Umów się do lekarza na CITO
Całkowity brak wyczuwalnego tętna na stopie przy jednoczesnym zblednięciu skóry podczas próby Buergera to silny wskaźnik zaawansowanego zwężenia tętnic, często przekraczającego 50% światła naczynia.
Choć domowa palpacja jest doskonałym i szybkim narzędziem przesiewowym, nie zastępuje ona profesjonalnego pomiaru wskaźnika kostka-ramię (ABI) w gabinecie lekarskim. W przypadku zauważenia powyższych objawów oraz powtarzającego się braku tętna na stopie, konieczna jest pilna wizyta u lekarza POZ lub angiologa. Wczesne wdrożenie leczenia farmakologicznego i odpowiedniego treningu marszowego potrafi skutecznie zatrzymać postęp choroby i uratować sprawność nóg.
Bibliografia:
- Londero, L. S., Lindholt, J. S., Thomsen, M. D., Hoegh, A. (2016). Pulse palpation is an effective method for population-based screening to exclude peripheral arterial disease. „Journal of Vascular Surgery”, 63(5), 1305–1310.
- Collins, T. C., Suarez-Almazor, M., Peterson, N. J. (2006). An absent pulse is not sensitive for the early detection of peripheral arterial disease. „Family Medicine”, 38(1), 38-42.
- Tummala, S., Scherbel, D. (2018). Clinical Assessment of Peripheral Arterial Disease in the Office: What Do the Guidelines Say? „Seminars in Interventional Radiology”, 35(5), 365-377.
