Państwo będzie oddawać pieniądze za leki. Polacy rozliczą się co do grosza
Wyobraź sobie sytuację, w której państwo obiecuje Ci pomoc w powrocie do zdrowia, ale tylko pod warunkiem, że Twoje cierpienie... kosztuje odpowiednio dużo. W polskim systemie podatkowym od lat ukryty jest mechanizm, który dla tysięcy osób z niepełnosprawnością jest niczym mur nie do przebicia. To swoisty „podatek od skromności”, który sprawia, że osoby wydające na leczenie regularne, ale mniejsze kwoty, zostają z ręką w nieszczęsnym naczyniu.
Przez jeden zapis w ustawie setki milionów złotych rocznie zamiast w portfelach najbardziej potrzebujących, zostają w budżecie państwa. Właśnie teraz, na korytarzach sejmowych, ważą się losy przepisu, który wielu nazywa wprost absurdalnym. Czy rok 2026 będzie momentem, w którym biurokracja w końcu przegra z logiką i empatią?
Jak działają obecne przepisy?
Zrozumienie mechanizmu, który Sejmowa Komisja do Spraw Petycji określiła mianem wymagającego pilnej zmiany, wymaga przyjrzenia się ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). Zgodnie z art. 26 ust. 7a pkt 12 ustawy o PIT, podatnik będący osobą niepełnosprawną (lub podatnik mający na utrzymaniu taką osobę) może odliczyć wydatki na leki, o których mowa w ustawie o prawie farmaceutycznym.
Problem tkwi jednak w konstrukcji tego odliczenia. Ustawodawca wprowadził zasadę, że odliczeniu podlega jedynie nadwyżka ponad 100 zł wydanych w danym miesiącu. W praktyce oznacza to, że jeśli pacjent wyda na leki zalecone przez specjalistę 110 zł, jego ulga wynosi zaledwie 10 zł. Jeśli jednak wyda 99 zł – jego ulga wynosi zero.
Taki system jest głęboko niesprawiedliwy z kilku powodów. Po pierwsze, wymusza na osobach z ograniczonymi funduszami próby „kumulowania” zakupów w jednym miesiącu, co w przypadku leków przyjmowanych stale jest często niemożliwe lub niebezpieczne. Po drugie, dyskryminuje osoby o stabilnym, ale niższym profilu wydatków medycznych. Osoba wydająca co miesiąc 90 zł na leki (co daje blisko 1100 zł rocznie) nie może odliczyć od podatku ani grosza, podczas gdy osoba, która raz w roku wyda 1000 zł, skorzysta z odliczenia w wysokości 900 zł.
„To uderza w najbiedniejszych”
Przełom w sprawie nastąpił pod koniec 2025 roku, kiedy to Sejmowa Komisja do Spraw Petycji przyjęła dezyderat skierowany do Prezesa Rady Ministrów. Posłowie, po analizie licznych skarg obywatelskich, uznali, że obecny przepis jest anachroniczny i uderza przede wszystkim w osoby o najniższych dochodach.
Argumentacja komisji jest jasna: dochody większości osób z niepełnosprawnością opierają się na rentach lub niskich świadczeniach emerytalnych. Dla takich osób każda złotówka ma znaczenie. Propozycja zmiany zakłada całkowite wykreślenie limitu 100 zł. Nowe brzmienie przepisu miałoby pozwalać na odliczenie każdej wydanej złotówki, o ile wydatek jest udokumentowany, a konieczność stosowania leku potwierdzona przez lekarza specjalistę.
Warto zauważyć, że zniesienie limitu to nie tylko kwestia finansowa, ale i godnościowa. Obecny system de facto podważa zasadność wydatków medycznych poniżej pewnego progu, sugerując, że nie stanowią one istotnego obciążenia. Tymczasem dla seniora z niepełnosprawnością, kwota 80 czy 90 zł miesięcznie to często koszt kilku dni wyżywienia.
Czy nas na to stać?
Głównym kontrargumentem przy każdej próbie liberalizacji ulg podatkowych jest obawa o wpływy do budżetu państwa. Jednak w przypadku ulgi rehabilitacyjnej na leki, eksperci wskazują na aspekt solidaryzmu społecznego. Osoby z niepełnosprawnością to grupa szczególnie narażona na wykluczenie ekonomiczne.
Według postulatów zawartych w dezyderacie z 18 grudnia 2025 roku, Premier został wezwany do przeprowadzenia analizy z udziałem resortów: Finansów, Zdrowia oraz Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Cel jest jeden: oszacowanie kosztów i wdrożenie zmiany, która uprości system. Zmiana ta wpisuje się w szerszy trend ułatwiania życia osobom z ograniczoną sprawnością, podobnie jak miało to miejsce przy zniesieniu limitów dochodowych przy uldze na samochód czy sprzęt rehabilitacyjny w latach ubiegłych.
Dla podatnika zmiana ta oznaczałaby przede wszystkim spokój. Brak konieczności skomplikowanego wyliczania „nadwyżek” w każdym miesiącu oddzielnie znacząco uprościłby roczne rozliczenie PIT. Wystarczyłoby zsumować wszystkie faktury za leki z całego roku i wpisać tę kwotę do załącznika PIT/O.
Co musi się stać, aby zmiany weszły w życie w 2026 roku?
Należy pamiętać, że dezyderat komisji nie jest jeszcze gotowym prawem, a jedynie silnym impulsem politycznym. Aby pacjenci mogli odliczyć pełne kwoty za leki w rozliczeniu za rok 2026, ścieżka legislacyjna musi zostać domknięta w odpowiednim czasie.
Odpowiedź rządu na dezyderat: Premier ma określony czas na ustosunkowanie się do prośby komisji. Pozytywna odpowiedź uruchamia proces przygotowania projektu ustawy przez Ministerstwo Finansów.
Proces legislacyjny w Sejmie i Senacie: Projekt musi przejść przez standardowe czytania. Ze względu na społeczny charakter zmiany, można spodziewać się ponadpartyjnego porozumienia.
Zasada „korzyści dla podatnika”: Zmiany w prawie podatkowym, które są korzystne dla obywateli, mogą być wprowadzane nawet w trakcie roku podatkowego, choć najbezpieczniejszym terminem jest ogłoszenie ich przed końcem roku poprzedzającego rok podatkowy.
Wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że presja społeczna i argumenty merytoryczne przedstawione przez Komisję do Spraw Petycji są na tyle silne, że zmiana jest niemal pewna. Dla osób z niepełnosprawnością oznaczałoby to realny zwrot części kosztów leczenia, który dotąd „przepadał” w biurokratycznym limicie.
Źródła:
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 226 z późn. zm.) – art. 26 ust. 7a pkt 12.
- Dezyderat nr 192 Sejmowej Komisji do Spraw Petycji z dnia 18 grudnia 2025 r. do Prezesa Rady Ministrów w sprawie zmiany przepisów dotyczących ulgi rehabilitacyjnej.
- Komunikaty i opracowania publikowane w serwisie gov.pl oraz oficjalnym systemie informacji sejmowej (sejm.gov.pl).
