Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) – przyczyny i leczenie

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) – co to jest?

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) to dolegliwość, która dotyka kobiety w wieku 23-40 lat. Jest dość częstym schorzeniem, ponieważ obejmuje około 12% przypadków pacjentek klinicznych leczenia niepłodności.

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika to z definicji ustanie funkcji jajnika przed 40 rokiem życia. Innymi słowy jest to zakończenie funkcji germinatywnej i hormonalnej jajników, które wynika z zanikania puli jajnikowych przed okresem menopauzy.

POF po raz pierwszy zostało określone w 1967 roku przez de Moraesa-Ruehsena i Jonesa jako niefizjilogiczne ustanie miesiączkowania po okresie pokwitania.

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) – przyczyny

Przyczyną przedwczesnego wygasania czynności jajnika mogą być czynniki genetyczne, które manifestują się chorobami takimi jak:

- zespół Turnera,

- zespół łamliwego chromosomu X,

- niedoczynność przytarczyc typu 1a.

Drugą ważną przyczyną POF mogą być także czynniki autoimmunologiczne. W ich przebiegu powstają przeciwciała jajnikowe, które doprowadzają do choroby. Na rozwinięcie się POF mają też wpływ choroby autoimmunizacyjne takie jak:

- zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto,

- autoimunizacyjna niedoczynność kory nadnerczy, tj. choroba Addisona,

- celiakia,

- bielactwo,

- cukrzyca typu 1,

- niedokrwistość złośliwa,

- reumatoidalne zapalenie stawów,

- miastenia,

- toczeń rumieniowaty układowy.

POF może być także składową autoimmunologicznego zespołu wielogruczołowego, dlatego diagnostyka przedwczesnego wygasania czynności jajnika musi odbywać się wielokierunkowo, biorąc pod uwagę inne współistniejące choroby.

Często wygasanie czynności jajników może mieć także podłoże onkologiczne, a POF być skutkiem radioterapii lub chemioterapii. Zwłaszcza długotrwałe przyjmowanie melfalanu, dakarbazyny i cyklofosfamidu może wpłynąć na utratę płodności wśród kobiet.

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) – objawy

Objawy przedwczesnego wygasania czynności jajników to przede wszystkim:

- wtórny brak miesiączki,

- nieregularne, zbyt długie cykle miesiączkowe,

- obniżony popęd seksualny, libido,

- uderzenia gorąca,

- pocenie nocne,

- problemy z koncentracją,

- niskie stężenie estradiolu, wysokie stężenie gonadotropin, niskie stężenie AMH,

- mała liczba pęcherzyków jajnikowych o zmniejszona objętość jajników w badanie ultrasonograficznym USG.

Przedwczesne wygasanie czynności jajnika (POF) – diagnostyka

Diagnostyka przedwczesnego wygasania czynności jajnika (POF) odbywa się w gabinecie lekarza ginekologa. Aby rozpoznać POF, należy wykonać badanie USG, na którym widać pęcherzyki jajnikowe i jajniki. Jeśli chora cierpi na tę dolegliwość, pęcherzyków jajnikowych jest bardzo mało, a same jajniki charakteryzują się zmniejszoną objętością.

Podczas badań laboratoryjnych wykrywa się spadek hormonu AMH we krwi, obniżenie stężenia Inhibiny B, spadek stężenie estradiolu oraz wzrost poziomu hormonu folikutropowego FSH.

Pacjentki, które poddaje się wstępnemu wywiadowi lekarskiemu mają zazwyczaj podobny wiek charakterystyczny dla choroby i normalne miesiączki, po czym nagle występuje amenorrhea – ustanie miesiączkowania.

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o możliwości przywrócenia funkcji jajników, natomiast w rzeczywistości dzieje się to rzadko, choć bywają przypadki zachodzenia przez chorą w ciążę.