Na ten nowotwór zmarł Józef Piłsudski. Diagnozę długo ukrywano przed społeczeństwem

• Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935 roku o godzinie 20:45 w Belwederze w Warszawie w wieku 67 lat
• Dokumentacja medyczna i wyniki sekcji wskazują jako przyczynę śmierci raka wątroby z przerzutami
• Zaawansowanego, złośliwego raka wątroby w kwietniu 1935 roku rozpoznał prof. Karel Wenckebach, sprowadzony z Wiednia
• Po śmierci przeprowadzono sekcję zwłok, a serce i mózg zmarłego zostały pobrane

Jak wyglądały ostatnie godziny Józefa Piłsudskiego?

11 maja 1935 roku Józef Piłsudski doznał krwotoku żołądkowego, który osłabił jego serce i spowodował utratę przytomności. Następnego dnia nastąpił kolejny krwotok. Tydzień wcześniej, 4 maja, został przewieziony do Belwederu.

W ostatnich godzinach życia przy chorym byli żona Aleksandra oraz córki Jadwiga i Wanda, a także lekarze, oficerowie i ksiądz Włodzimierz Korniłowicz, który udzielił mu ostatniej posługi. Rotmistrz Aleksander Hrynkiewicz, adiutant Józefa Piłsudskiego, tak opisał te chwile:

– Ksiądz zaczyna modlitwy, podają oleje święte, którymi namaszczono rytuałem przewidziane miejsca, na głowie Komendanta. Otoczenie klęczy i modli się. Rodzina wpatrzona w oblicze Komendanta z niemym bólem, niezupełnie jeszcze świadoma tragedii nadchodzącej chwili. Zbliża się kres życia Komendanta, to widzi się i czuje bez słów i wyjaśnień. (...) Komendant szklistym i nieruchomym wzrokiem patrzy w przestrzeń jakby czynił przegląd obrazu swego bohaterskiego i tragicznego życia. Jakieś myśli, jakąś wolę objaśnia słabym ruchem rąk, które za życia i w czasie choroby były zawsze tak czynne i ruchliwe. (...) Minuty ciągną się jedna za drugą długie jak minione dziesiątki lat brzemienne historią. Odwracam głowę, na tarczy zegara 8.45, koniec epoki związanej z życiem Wielkiego Człowieka.

Co wykazała sekcja zwłok i co stało się z narządami?

W nocy z 12 na 13 maja 1935 roku w Belwederze przeprowadzono sekcję zwłok Józefa Piłsudskiego. Wyjęcie mózgu i serca oraz balsamowanie ciała wykonali mjr dr Wiktor Kaliciński i dr Józef Laskowski. Za zgodą żony Aleksandry i brata Adama pobrano mózg do badań.

Serce zostało złożone na cmentarzu Na Rossie w Wilnie obok trumny matki, a mózg przekazano do Instytutu Badań Mózgu w Wilnie, którym zajął się prof. Maksymilian Rose. Późniejsze badania nie dały ostatecznej odpowiedzi na pytanie o anatomiczne źródła zdolności Marszałka.

W dokumentacji medycznej i protokole sekcji zwłok jako przyczynę śmierci wskazano raka wątroby z przerzutami. Część źródeł podaje, że pierwotnym ogniskiem był złośliwy rak żołądka.

Jakie objawy poprzedzały śmierć Marszałka?

Na początku lat 30. Józef Piłsudski doznał co najmniej jednego udaru. W kolejnych miesiącach doskwierała mu bezsenność, częste stany podgorączkowe i opuchlizna nóg, a ból utrudniał przejście z Belwederu do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych.

Pierwszym publicznym sygnałem złego stanu zdrowia była uroczystość Święta Niepodległości. 11 listopada 1934 roku na Polu Mokotowskim Józef Piłsudski zasłabł i dalszą część defilady odbierał na krześle. Konsylium lekarskie pod kierownictwem gen. Stanisława Roupperta orzekło, że cierpi na ciężką chorobę nerek.

W styczniu 1935 roku pojawiły się silne ataki bólów, które dr Marcin Woyczyński określał jako bóle mięśniowe, a po nich wystąpiły wymioty. Józef Piłsudski przypisywał te objawy dolegliwościom przewodu pokarmowego i stosował dietę, najpierw rezygnując z potraw ciężkostrawnych, potem ograniczając porcje, a w końcu podejmując głodówkę leczniczą.

– Później zaczęły zjawiać się wymioty. Wszystkie te objawy Marszałek przypisywał niedyspozycjom przewodu pokarmowego i począł stosować dietę. A więc najpierw zrezygnował z potraw ciężkostrawnych, potem zaczął ograniczać porcje, aż wreszcie rozpoczął głodówkę leczniczą – wspominał Mieczysław Lepecki.

Wiosną 1935 roku stan psychiczny chorego także się zmieniał. W ostatnich tygodniach miewał niekontrolowane wybuchy złości wobec otoczenia, a okresy niedyspozycji przeplatały się z dniami pełnej jasności umysłu.

Czy hipoteza o kile ma podstawy naukowe?

W środowiskach antypiłsudczykowskich funkcjonowała opinia, jakoby przyczyną śmierci była kiła (syfilis). Lekarz Marek Kamiński podważył oficjalną wersję o raku wątroby, twierdząc, że opisy z sekcji, w tym owrzodzenie aorty, oraz przebieg choroby mogą wskazywać na kiłowe zapalenie aorty, kiłę sercowo-naczyniową lub porażenie postępujące. Jest to jednak jego alternatywna hipoteza, a nie ustalenie z dokumentacji.

Anegdota o rzekomym komentarzu prof. Wenckebacha w Belwederze pochodzi z relacji prof. Karola Buluka i nie została potwierdzona jako fakt.

– Do ciężko chorego Marszałka wezwano z Wiednia Weckenbacha. Wenckebach zbadał Marszałka, po czym zdumiony oświadczył polskim lekarzom: – Panowie o co tu chodzi? Przecież to jest ewidentna kiła trzeciorzędowa. Na to jeden z Polaków odpowiedział: – Ależ my to wiemy, tylko w odróżnieniu od pana my nie możemy im/jemu głośno tego powiedzieć. – wspominał prof. Karol Buluk.