Idea „zagłodzenia raka” to skrajnie niebezpieczny mit. Onkolog bez granic: Tak nie wolno leczyć nowotworów

• Styl życia odpowiada za 38 proc. nowotworów, podczas gdy podłoże genetyczne odpowiada za około 10 proc. diagnoz 
• Przewlekły kaszel powyżej trzech tygodni oraz krew w stolcu to symptomy alarmowe, które bezwzględnie musi zbadać lekarz
• Głodówki nie niszczą guza, a osłabiają organizm pacjenta i wymuszają zmniejszenie dawek leków w trakcie trwania terapii

Profilaktyka jest po to, by zadziałać na czas

Współczesna onkologia dysponuje rozwiązaniami, które pozwalają traktować zaawansowane stadia nowotworów jako schorzenia przewlekłe. Terapia umożliwia pacjentom wieloletnie funkcjonowanie przy zachowaniu dobrej formy, co potwierdza codzienna praktyka kliniczna.

- U większości pacjentów z chorobą zaawansowaną naszym celem jest przejęcie kontroli nad nowotworem i przekształcenie go w chorobę przewlekłą. Dotyczy to zwłaszcza najczęstszych rozpoznań, takich jak rak piersi czy rak prostaty. Współczesna medycyna pozwala trzymać te choroby w szachu przez długie lata, a gdy jedna linia leczenia przestaje działać, dysponujemy kolejnymi terapiami, które pozwalają ponownie ustabilizować sytuację – zapewnia lek. Kamil Karpowicz.

Ten sam nowotwór u dwojga ludzi może mieć różne formy i różny przebieg. Wiele zależy od jego odmiany. Nawet przy regularnych badaniach przesiewowych zdarzają się agresywne postacie nowotworów, które rozwijają się w krótkim czasie pomiędzy wyznaczonymi wizytami. W takich okolicznościach decydującą rolę odgrywa czujność samego pacjenta. Lek. Kamil Karpowicz tłumaczy, że taka sytuacja nie jest błędem systemu ochrony zdrowia, bo ten działa według konkretnego schematu zabezpieczającego ogromną większość pacjentów. Zawsze jednak może się zdarzyć ten wyjątkowy przypadek, który wymyka się schematowi badań przesiewowych. 

- Badania przesiewowe z założenia wykonuje się w określonych odstępach czasu, na przykład mammografię co dwa lata. Tymczasem istnieją podtypy biologiczne nowotworów, w tym bardzo agresywne postacie raka piersi, które potrafią rozwinąć się w ciągu dwóch lub trzech miesięcy. Taki guz pojawia się pomiędzy planowymi badaniami. Mówimy wtedy o tzw. raku interwałowym. To niezwykle trudna sytuacja dla pacjentki, która regularnie się badała i dbała o profilaktykę – zauważa onkolog.

Co ma wpływ na powstawanie raka?

Wielu chorych po otrzymaniu diagnozy zadaje sobie pytanie „dlaczego ja?”, zwłaszcza gdy prowadzili zdrowy tryb życia. Z danych naukowych wynika, że mutacje genetyczne odpowiadają jedynie za ułamek wszystkich przypadków, podczas gdy codzienne nawyki mają ogromne znaczenie ochronne. Mając taką wiedzę, zastanawiamy się, gdzie popełniliśmy błąd.

- Nie możemy wszystkiego zrzucić na genetykę. Genetyka i genetyczne predyspozycje do nowotworu to mniej więcej jakieś 10% przypadków. Mamy nawet całkiem ciekawą liczbę, opracowaną przez amerykański instytut, który zebrał duże bazy danych, wykonał odpowiednie statystyki i modelowanie. Okazuje się, że 38% nowotworów jest związanych z naszym stylem życia i można ich właśnie w taki sposób uniknąć: nie pić, nie palić, uprawiać aktywność fizyczną, przestrzegać diety z ograniczeniem żywności ultraprzetworzonej, unikać promieniowania, między innymi słonecznego – wymienia lek Kamil Karpowicz.

Oczywiście, jak podkreśla lekarz, zdrowy tryb życia znacząco obniża ryzyko zachorowania, ale nie eliminuje go całkowicie. Nowotwór potrafi bowiem oszukać naturalne bariery obronne człowieka i rozwijać się mimo braku ewidentnych czynników zewnętrznych.

- Nowotwór zaczyna się od uszkodzenia materiału genetycznego pojedynczej komórki. Czynniki takie jak tytoń, alkohol, otyłość, insulinooporność i przewlekły stan zapalny promują powstawanie takich mutacji. Prawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy potrafi rozpoznać i zniszczyć zmutowaną komórkę, jednak komórki nowotworowe potrafią wykształcić mechanizmy ucieczki spod tego nadzoru. Jeżeli układ immunologiczny przeoczy taką komórkę, zaczyna się ona dzielić i formować guz – wyjaśnia przyczyny powstawania nowotworów onkolog.

Krew na papierze toaletowym i kaszel. Nigdy ich nie lekceważ

Wczesne symptomy chorób nowotworowych bywają mylone ze zwykłymi infekcjami lub dolegliwościami proktologicznymi, jak w przypadku raka jelita grubego. Lekarze podkreślają, że przedłużające się dolegliwości ze strony układu oddechowego również wymagają diagnostyki obrazowej w kierunku raka płuca.

- Tutaj mam na myśli kaszel, chrypkę, która się utrzymuje powyżej trzech tygodni. Bo jeżeli była jakaś infekcja, co się zdarzy u każdego, to do dwóch, trzech tygodni jest normalne, że może być jeszcze chrypka, może być pokasływanie, no bo drogi oddechowe się oczyszczają po infekcji. Ale jeżeli taka chrypka czy kaszel utrzymuje się więcej niż trzy tygodnie, to już powinno wzbudzić podejrzenia, że być może jest jakaś inna przyczyna. Nie musi być to od razu oczywiście nowotwór (mam tu na myśli raka płuca czy krtani), jednak w tym kierunku trzeba to po prostu sprawdzić. Jeżeli ktoś do tego ma inny czynnik ryzyka, czyli pali papierosy, wtedy tym bardziej trzeba to skontrolować, bo prawdopodobieństwo pojawienia się nowotworu wzrasta. Druga taka sprawa to krew na papierze toaletowym – onkolog zaleca uważność na sygnały jakie płyną z ciała.

Obecność krwi w stolcu pacjenci nagminnie przypisują żylakom odbytu, co opóźnia rozpoznanie zmian w jelicie grubym. Samodzielna interpretacja objawów niesie, jak widać ze sobą ogromne ryzyko przeoczenia nowotworu. Jakakolwiek zwłoka w przypadku tego rodzaju choroby może mieć ogromne konsekwencje. W leczeniu nowotworów czas jest na wagę złota.

- Okaże się prawdopodobnie, że to są hemoroidy, które można w jakiś sposób zabezpieczyć, bo na to są różne metody. Ale niestety spotkałem już zbyt wielu pacjentów, którzy mieli raka odbytnicy, czy jelita grubego, a którzy sami sobie tłumaczyli, że to hemoroidy. Niestety, były też sytuacje, gdy nawet niektórzy lekarze tak tłumaczyli objawy pacjenta. Dopiero później, gdy wracali, bo te hemoroidy się nie leczyły, wykonano szerszą diagnostykę. Więc na ten objaw rzeczywiście bardzo mocno uczulam – apeluje lek Kamil Karpowicz.

Raka się nie głodzi

W mediach społecznościowych wciąż krążą niesprawdzone teorie na temat cudownych terapii, w tym stosowania preparatów weterynaryjnych przeciw pasożytom. Ekspert zwracają uwagę na przepaść dzielącą testy laboratoryjne na komórkach od leczenia żywego człowieka.

- Te leki mają takie działania, które potencjalnie mogłyby wpływać na rozwój komórek nowotworowych. W każdym tym micie i sprzedaży suplementów czy leków poza wskazaniami jest ziarno prawdy, że to może działać, bo na czymś trzeba ten marketing oprzeć. Zwykle jest oparty na badaniach laboratoryjnych na zwierzętach – na myszach albo na pojedynczych liniach komórkowych pod mikroskopem – i tam działa. Ale gdy się próbuje to przenieść na człowieka, to okazuje się, że ludzki organizm jest o wiele bardziej skomplikowany niż pojedyncze komórki. I u człowieka to nie działa – mówi Onkolog bez granic.

Równie groźnym zjawiskiem jest przekonanie, że guz można wyeliminować poprzez restrykcyjne posty i eliminację węglowodanów. Taki krok przynosi skutek odwrotny do zamierzonego i pozbawia pacjenta sił do walki z chorobą.

- Idea „zagłodzenia raka” to skrajnie niebezpieczny mit. Nowotwór rzeczywiście intensywnie zużywa glukozę, co wykorzystujemy diagnostycznie w badaniu PET, ale glukoza jest niezbędna do życia wszystkim naszym zdrowym komórkom. Próby eliminacji węglowodanów i stosowanie głodówek nie niszczą guza – nowotwór potrafi czerpać energię z innych szlaków metabolicznych i zaczyna niszczyć mięśnie pacjenta. Prowadzi to do sarkopenii, wyniszczenia nowotworowego i spadku odporności. Niedożywiony pacjent znacznie gorzej toleruje leczenie, co zmusza nas do redukcji dawek leków i bezpośrednio obniża skuteczność terapii – podkreśla lek. Kamil Karpowicz.