Psychoza zaczyna się ciszej, niż myślisz. Oto wczesne objawy

Czym jest psychoza i jakie są jej kluczowe cechy charakteryzujące utratę kontaktu z rzeczywistością?

Psychoza definiowana jest jako zespół zaburzeń psychicznych, których fundamentalną cechą jest utrata kontaktu z rzeczywistością oraz znaczące zaburzenie jej postrzegania. W praktyce klinicznej schizofrenia stanowi najczęściej diagnozowaną formę tego rodzaju stanów, choć mogą one wystąpić również u osób uzależnionych od alkoholu lub w przebiegu chorób somatycznych.

Wystąpienie zaburzeń prowadzi do sytuacji, w której chory zaczyna żyć w wyimaginowanym świecie, postrzegając zjawiska niemające odzwierciedlenia w faktach. Wynika to z nieprawidłowego odbioru rzeczywistości, przez co osoba chora słyszy, widzi i czuje rzeczy będące wyłącznie wytworem wyobraźni, a jej myśli przestają odnosić się do realnych wydarzeń.

Istotnym aspektem jest fakt, że osoba dotknięta psychozą zazwyczaj nie wykazuje świadomości swojego stanu i pozostaje niekrytyczna wobec własnych nieprawidłowych osądów. Jest ona głęboko przekonana o realności swoich przeżyć, wierząc, że jej zniekształcone spostrzeżenia są częścią rzeczywistego świata i że funkcjonuje w sposób normalny.

Jakie są główne przyczyny psychozy?

U podstaw mechanizmu powstawania psychozy leżą zaburzenia neurotransmisji w mózgu, które dotyczą przede wszystkim nieprawidłowego przekazywania dopaminy oraz serotoniny. Stany te mogą być wywołane bezpośrednio przez zatrucia lub uzależnienia od narkotyków.

Katalog przyczyn obejmuje także poważne choroby somatyczne, w tym schorzenia nerek, mózgu czy wątroby, które prowadzą do tzw. psychozy somatogennej. Z kolei psychoza intoksykacyjna jest wynikiem działania substancji psychoaktywnych lub zatruć, a specyficzne objawy psychotyczne mogą być diagnozowane również u osób starszych z postępującymi problemami z pamięcią.

Ryzyko rozwoju psychozy depresyjnej zwiększa obecność depresji, która stanowi istotny czynnik predysponujący. Na rozwój schizofrenii oraz zaburzeń schizoafektywnych wpływa dodatkowo złożona interakcja czynników genetycznych, psychologicznych oraz środowiskowych.

Objawy psychozy

Pierwsze sygnały bywają niespecyficzne i dlatego często są bagatelizowane. Warto zwrócić uwagę na:

• narastającą izolację społeczną i wycofanie,
• spadek energii i motywacji,
• trudności z koncentracją i pamięcią,
• zaburzenia snu,
• nadmierną podejrzliwość,
• poczucie, że inni “coś knują” lub obserwują.

Wraz z postępem choroby pojawiają się halucynacje, takie jak omamy słuchowe, oraz urojenia, w których bodźce nabierają nowych, aluzyjnych znaczeń. Pacjent może cierpieć na urojenia prześladowcze, będąc przekonanym o byciu śledzonym, lub urojenia odsłonięcia, wierząc, że inne osoby mają dostęp do jego myśli.

Obraz kliniczny dopełnia dezorganizacja myśli, objawiająca się krótkimi i nieadekwatnymi wypowiedziami, oraz dezorganizacja zachowania, mogąca przybrać formę pobudzenia ruchowego lub niezrozumiałych działań. Często obserwowany jest również chłód emocjonalny, utrudniający choremu przeżywanie i wyrażanie uczuć.

Jakie metody leczenia psychozy?

Głównym filarem leczenia stanów psychotycznych jest farmakoterapia oparta na lekach przeciwpsychotycznych. Środki te działają poprzez hamowanie niekontrolowanych pobudzeń w obrębie mózgu, co w konsekwencji prowadzi do wygaszenia urojeń oraz omamów.

Jako metodę pomocniczą stosuje się psychoterapię, która wspiera pacjenta w procesie powrotu do zdrowia. Jest to szczególnie istotne w kontekście zwalczania apatii, objawiającej się trudnościami w podejmowaniu decyzji oraz brakiem zdolności do mobilizacji do działania.

Psychoza najczęściej pojawia się u młodych dorosłych, ale może wystąpić w każdym wieku. Ryzyko zwiększają:

• obciążenia rodzinne,
• silny i przewlekły stres,
• używanie narkotyków,
• przebyte urazy mózgu,
• poważne zaburzenia nastroju.

Nie oznacza to jednak, że każdy z tych czynników musi doprowadzić do rozwoju psychozy.

Jeśli pojawiają się utrzymujące się zmiany w zachowaniu, myśleniu lub postrzeganiu rzeczywistości, nie warto czekać, aż same miną. Konsultacja psychiatryczna nie oznacza od razu poważnej diagnozy – to przede wszystkim sposób na wyjaśnienie objawów i dobranie odpowiedniego wsparcia.

Psychoza może zaczynać się cicho, ale jej konsekwencje bywają poważne. Im szybciej zostanie rozpoznana, tym większa szansa na skuteczne leczenie i stabilizację stanu psychicznego.

Zobacz też: Epizod psychotyczny może mieć każdy. Psychiatra o tym, jak go rozpoznać