Zaburzenia osobowości można poznać po sposobie mówienia. Nowe badania
Słowa, których używamy na co dzień, nie są jedynie nośnikiem informacji. Psychologowie od dawna podejrzewali, że język zdradza sposób, w jaki przeżywamy emocje, budujemy relacje i postrzegamy samych siebie. Najnowsze badania pokazują, że w mowie i piśmie można dostrzec także trwałe wzorce charakterystyczne dla zaburzeń osobowości. Chodzi o subtelne sygnały, które — powtarzając się — tworzą spójny obraz psychicznego funkcjonowania.
• Osobowość jako spektrum, a nie prosta diagnoza
• Emocje zapisane w zdaniach i zaimkach
• Co mówią prywatne teksty i rozmowy twarzą w twarz
• Media społecznościowe jako lustro psychiki
Osobowość jako spektrum, a nie prosta diagnoza
Osobowość to względnie stały zestaw schematów myślenia, odczuwania i reagowania na innych ludzi. U większości osób te wzorce są elastyczne i pozwalają dostosowywać się do różnych sytuacji. U części jednak przybierają one sztywną, destrukcyjną formę, prowadząc do cierpienia psychicznego oraz powtarzających się problemów w relacjach. W takich przypadkach mówimy o zaburzeniach osobowości, takich jak narcystyczne, antyspołeczne czy borderline.
Badacze podkreślają jednak, że osobowość nie działa według prostego schematu „zdrowy–chory”. Funkcjonuje na kontinuum. Elementy impulsywności, chwiejności emocjonalnej, nadmiernej koncentracji na sobie czy negatywizmu mogą pojawiać się u wielu ludzi, zwłaszcza w okresach silnego stresu. To właśnie te łagodniejsze, ale utrwalone trudności coraz częściej są widoczne w języku codziennej komunikacji.
Przeczytaj też: Masz cukrzycę? W 2026 roku możesz dostać zasiłek pielęgnacyjny – ale tylko po spełnieniu tych warunków
Emocje zapisane w zdaniach i zaimkach
Psychologowie i lingwiści od lat obserwują, że określone nawyki językowe odzwierciedlają wewnętrzne przeżycia. Osoby doświadczające silnego dyskomfortu emocjonalnego częściej używają zwrotów skupionych na sobie, a także słów wyrażających złość, smutek czy frustrację. Taki język wiąże się z intensywną introspekcją i trudnością w regulowaniu emocji.
Z kolei osoby przejawiające tzw. ciemne cechy osobowości częściej posługują się językiem wrogim, chłodnym i zdystansowanym. W ich wypowiedziach pojawia się więcej przekleństw oraz słów związanych z agresją, a znacznie rzadziej odniesienia do relacji i więzi społecznych. Jak podkreślają badacze, nie jest to świadoma strategia — język staje się naturalnym odzwierciedleniem dominujących emocji i sposobu myślenia.
Co mówią prywatne teksty i rozmowy twarzą w twarz
Zespół badawczy, w którym kluczową rolę odegrała Charlotte Entwistle, przeprowadził cztery badania z wykorzystaniem komputerowej analizy tekstu. W jednym z nich, obejmującym 530 osób, analizowano eseje dotyczące bliskich relacji.
Osoby z nasilonymi dysfunkcjami osobowości częściej używały języka naglącego, skoncentrowanego na sobie oraz sformułowań odnoszących się do przeszłości. W ich wypowiedziach wyraźnie dominowały słowa wyrażające złość, a rzadziej pojawiały się zwroty afiliacyjne, takie jak „my” czy „rodzina”.
Podobne wnioski przyniosło badanie opublikowane w „Journal of Affective Disorders Reports”, w którym analizowano eseje i transkrypcje rozmów par romantycznych. U osób z zaburzeniami osobowości, zarówno w mowie, jak i w piśmie, dominował język negatywnych emocji. Badacze interpretują to jako sygnał skupienia na trudnych stanach psychicznych i ograniczonej zdolności do emocjonalnej regulacji w relacji.
Media społecznościowe jako lustro psychiki
Szczególnie wyraźne różnice ujawniły się w analizach komunikacji internetowej. W jednym z badań przeanalizowano niemal 67 tys. postów napisanych przez 992 osoby deklarujące zaburzenia osobowości. Wypowiedzi osób często dokonujących samookaleczeń były bardziej ograniczone językowo, pełne przeczeń oraz słów związanych ze smutkiem i złością. Charakterystyczne było także częste używanie określeń skrajnych, takich jak „zawsze”, „nigdy” czy „całkowicie”, co odzwierciedlało myślenie typu „wszystko albo nic”.
W trwającym projekcie badawczym przeanalizowano ponad 830 tys. wpisów tych samych osób oraz 1,3 mln postów grupy porównawczej. Osoby z zaburzeniami osobowości częściej dzieliły się negatywnymi, skrajnymi przekonaniami na temat siebie, zdrowia psychicznego i relacji. W ich języku dominowały słowa związane z bólem, traumą, dzieciństwem i ważnymi więziami.
— Jeśli czyjeś wypowiedzi nagle stają się wyjątkowo naglące, ekstremalne, nacechowane negatywnie, skrajne, skupione na sobie i odizolowane społecznie, może to sugerować, że dana osoba przechodzi przez trudny okres — zaznacza Charlotte Entwistle, stypendystka Leverhulme Early Career Research Fellow w dziedzinie psychologii na University of Liverpool.
Źródła:
https://livrepository.liverpool.ac.uk/3189583/, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666915323001853, https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/212369/1/2024EntwistlePhD.pdf, https://theconversation.com/people-with-personality-disorders-often-use-language-differently-our-research-reveals-how-271109, https://www.liverpool.ac.uk/people/charlotte-entwistle/research-outputs
