15 tysięcy zgonów rocznie i 400 tysięcy chorych. Ta podstępna choroba niszczy organizm bez bólu
Latami rozwija się bezobjawowo, często mylona ze zwykłym przemęczeniem, stresem lub przepracowaniem. Statystyki epidemiologiczne są alarmujące. Szacuje się, że obecnie z marskością wątroby żyje w Polsce ponad 400 tysięcy osób, a wielu pacjentów nie ma świadomości postępującego zniszczenia narządu. Co istotne, marskość nie jest już schorzeniem dotyczącym wyłącznie osób nadużywających alkoholu.
Każdego roku z powodu powikłań chorób wątroby umiera w naszym kraju ponad 15 tysięcy pacjentów. Obecnie coraz częściej schorzenie to diagnozuje się u osób z otyłością, insulinoopornością i przewlekłymi stanami zapalnymi. Zanim wątroba ulegnie trwałemu zwłóknieniu, organizm wysyła ostrzegawcze sygnały, widoczne między innymi na skórze. Ich wczesne rozpoznanie to szansa na uniknięcie dramatycznych konsekwencji.
Dlaczego wątroba włóknieje?
Wątroba to centralne laboratorium chemiczne naszego organizmu, wykazujące wyjątkowo dużą zdolność do samoregeneracji. Jednak gdy przez lata jest obciążana toksynami, wirusami zapalenia (HCV, HBV) lub nadmiarem tkanki tłuszczowej, jej ewolucyjne mechanizmy obronne ulegają wyczerpaniu.
Dochodzi wówczas do procesu włóknienia (fibrogenezy). Zdrowe komórki (hepatocyty) obumierają, a na ich miejsce wkracza twarda tkanka bliznowata. Narząd ulega strukturalnej przebudowie i traci zdolność do detoksykacji organizmu, produkcji białek oraz czynników krzepnięcia. Przepływ krwi przez zwłókniałą strukturę zostaje fizycznie utrudniony, co prowadzi do rozwoju niebezpiecznego nadciśnienia wrotnego.
Wczesne objawy, których nie należy ignorować
Marskość wątroby we wczesnym stadium (tzw. marskości wyrównanej) zazwyczaj nie wywołuje dolegliwości bólowych, ponieważ miąższ tego narządu nie posiada unerwienia czuciowego. O toczącym się stanie zapalnym informują nas najczęściej dyskretne zmiany zewnętrzne.
Kluczowe objawy, które powinny skłonić do konsultacji medycznej, to:
- przewlekłe zmęczenie – niezwiązane z niedoborem snu, wynikające z upośledzonego metabolizmu,
- naczyniaki gwiaździste (tzw. pajączki wątrobowe) – drobne, czerwone punkciki z promienistymi naczynkami, które bledną pod uciskiem (najczęściej pojawiają się na klatce piersiowej, szyi i twarzy),
- rumień dłoniowy – wyraźne zaczerwienienie kłębów kciuka i palca małego, będące efektem zaburzeń w metabolizmie estrogenów,
- uporczywy świąd skóry – drażniące swędzenie ciała, nasilające się wieczorami i w nocy, wynikające z odkładania się kwasów żółciowych w tkankach.
Ważne ostrzeżenie hepatologów: Najszybciej rosnącą przyczyną marskości wątroby w krajach rozwiniętych jest stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną (MASLD). Jeśli zmagasz się z otyłością brzuszną, insulinoopornością lub podwyższonym cholesterolem, istnieje wysokie ryzyko stłuszczenia narządu. Spożywanie alkoholu, nawet w umiarkowanych ilościach, przy obciążonej wątrobie znacząco przyspiesza proces jej włóknienia.
Diagnostyka i profilaktyka. Jak zatrzymać chorobę?
Gdy schorzenie przechodzi w fazę niewyrównaną (pojawia się wodobrzusze, żółtaczka czy krwawienia z żylaków przełyku), rokowania ulegają drastycznemu pogorszeniu. Trwale zwłókniałej wątroby nie da się wyleczyć ogólnodostępnymi suplementami z apteki, detoksami sokowymi czy wyciągiem z ostropestu.
Jedyną skuteczną formą obrony jest wczesna diagnostyka. Wykonanie podstawowego panelu prób wątrobowych z krwi (AST, ALT, GGTP, bilirubina) oraz profilaktycznego USG jamy brzusznej to niedrogie, powszechnie dostępne badania. Pozwalają one uchwycić proces zapalny jeszcze na etapie stłuszczenia, kiedy modyfikacja diety, wdrożenie aktywności fizycznej i odstawienie alkoholu mogą w pełni zregenerować narząd i zapobiec przedwczesnej śmierci.
Bibliografia:
- Schuppan, D., Afdhal, N. H. (2008). Liver cirrhosis. „The Lancet”, 371(9615), 838-851.
- Tsochatzis, E. A., Bosch, J., Burroughs, A. K. (2014). Liver cirrhosis. „The Lancet”, 383(9930), 1749-1761.
- Asrani, S. K., Devarbhavi, H., Eaton, J., Kamath, P. S. (2019). Burden of liver diseases in the world. „Journal of Hepatology”, 70(1), 151-171.
