Nie żyje Stanisława Celińska. Na co chorowała aktorka?
Wybitna artystka, niekwestionowana ikona polskiej sceny i ekranu – Stanisława Celińska odeszła w wieku 79 lat, zostawiając w żałobie miliony widzów. Choć w blasku fleszy zawsze emanowała charyzmą i uśmiechem, w domowym zaciszu toczyła dramatyczną i wyczerpującą walkę z własnym ciałem. Postępująca choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, oporny na leczenie ból, a także późne powikłania po wieloletniej walce z nałogiem i nadciśnieniem, systematycznie odbierały jej siły.
Destrukcja chrząstki i ucisk na nerwy
Stanisława Celińska w ostatnich miesiącach życia nie ukrywała, że cierpi na niewyobrażalny, narastający ból pleców, który zmusił ją do odwołania trasy koncertowej i poddania się pilnej operacji. W języku klinicznym stan ten to zaawansowana spondyloartroza, czyli choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to jedynie "zmęczenie materiału". To wielotorowy proces patologiczny:
- Degeneracja krążków międzykręgowych (dyskopatia): Z wiekiem dyski tracą zdolność wiązania wody. Stają się płaskie, kruche i przestają pełnić funkcję amortyzatorów.
- Reakcja osteofitarna: Organizm, próbując ustabilizować chwiejący się kręgosłup, wytwarza nadprogramową tkankę kostną (osteofity). Te "dzioby" mogą ranić sąsiadujące mięśnie i więzadła.
- Stenoza (zwężenie) kanału kręgowego: Przestrzeń, w której biegnie rdzeń kręgowy oraz korzenie nerwowe, drastycznie się zmniejsza, prowadząc do mechanicznego zgniatania tkanki nerwowej.
Gdy dochodzi do ucisku na korzenie nerwowe (radikulopatia), pacjent odczuwa nie tylko zlokalizowany ból pleców, ale przede wszystkim ból promieniujący, porażenie czucia i drętwienie kończyn, przez co każdy krok staje się gigantycznym wyzwaniem.
Kaskada przewlekłego cierpienia
Z punktu widzenia neurologii, przewlekły ból (utrzymujący się powyżej 3 miesięcy) przestaje być tylko objawem – staje się odrębną, wyniszczającą chorobą. Prowadzi on do patologicznej przebudowy (neuroplastyczności) ośrodkowego układu nerwowego. U pacjentów geriatrycznych inicjuje to niezwykle groźne błędne koło:
Unikanie ruchu z powodu bólu błyskawicznie wywołuje sarkopenię – patologiczny zanik tkanki mięśniowej.
Słabsze mięśnie (tzw. gorset mięśniowy) oznaczają całkowitą utratę wsparcia dla już uszkodzonego, niestabilnego kręgosłupa.
Pojawia się bezsenność, drastyczny spadek odporności immunologicznej i przewlekły stres, które chemicznie nasilają odczuwanie cierpienia.
Złota zasada ortopedii i neurochirurgii przypomina: Ból kręgosłupa, który wybudza pacjenta w nocy i nie ustępuje w spoczynku, a któremu towarzyszy nagłe drętwienie kończyn, opadanie stopy lub zaburzenia zwieraczy, to bezwzględna "czerwona flaga". Taki stan wymaga natychmiastowej diagnostyki (MRI) i interwencji, ponieważ przedłużający się ucisk niedokrwienny na struktury nerwowe prowadzi do ich trwałej, nieodwracalnej martwicy.
Cienie przeszłości. Ukryte koszty nałogu i nadciśnienia
Aktorka wielokrotnie i z ogromną odwagą opowiadała o wygranej walce z chorobą alkoholową, którą ostatecznie zatrzymała w wieku 41 lat. Choć zachowała bezwzględną trzeźwość przez kolejne dekady, medycyna pokazuje, że wieloletnie nadużywanie etanolu uderza w układ nerwowy na lata. Zwiększa ryzyko polineuropatii (mikrouszkodzeń nerwów obwodowych) i utrudnia wchłanianie witamin z grupy B, kluczowych dla regeneracji włókien nerwowych.
Poważnym obciążeniem była również walka artystki z nadwagą i nadciśnieniem tętniczym. Otyłość to nie tylko potężny czynnik prozapalny w organizmie, ale też bezpośrednie obciążenie fizyczne (każdy nadprogramowy kilogram z przodu ciała to wielokrotnie większa siła zgniatająca kręgi lędźwiowe). Nieleczone lub przewlekłe nadciśnienie to z kolei "cichy zabójca", który stopniowo uszkadza śródbłonek naczyń krwionośnych, utrudniając gojenie po zabiegach chirurgicznych i osłabiając krążenie. Gdy te schorzenia nałożą się na siebie w wieku podeszłym, wyczerpują rezerwy witalne organizmu do zera.
Bibliografia:
- Battié, M. C., Videman, T. (2006). Lumbar disc degeneration: epidemiology and genetics. „The Journal of Bone and Joint Surgery”, 88(suppl_2), 3-9. Link: https://doi.org/10.2106/JBJS.E.01313
- Rehm, J., Mathers, C., Popova, S., Thavorncharoensap, M., Teerawattananon, Y., Patra, J. (2009). Global burden of disease and injury and economic cost attributable to alcohol use and alcohol-use disorders. „The Lancet”, 373(9682), 2223-2233. Link: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(09)60746-7
- Oparil, S., Acelajado, M. C., Bakris, G. L., Berlowitz, D. R., Cífková, R., Dominiczak, A. F., ... & Whelton, P. K. (2018). Hypertension. „Nature Reviews Disease Primers”, 4(1), 1-19. Link: https://doi.org/10.1038/nrdp.2018.14
