Stwardnienie rozsiane i nowe szlaki leczenia. Obiecujące wieści ze świata nauki
Naukowcy z Uniwersytetu Helsińskiego zidentyfikowali dwie eksperymentalne cząsteczki, które sprzyjają regeneracji mieliny w modelach stwardnienia rozsianego (SM), co w przyszłości może otworzyć drogę do terapii naprawiających uszkodzenia nerwów. Cząsteczki te działają poprzez różne mechanizmy, wspomagając remielinizację i ograniczając stan zapalny układu nerwowego w badaniach przedklinicznych. Te obiecujące wyniki laboratoryjne stanowić mogą punkt wyjścia do prac nad przywracaniem funkcji nerwowych u pacjentów, choć do ewentualnego zastosowania u ludzi droga jest jeszcze daleka.
- Zespół z Uniwersytetu Helsińskiego odkrył dwie nowe cząsteczki zdolne do indukowania odbudowy osłonki mielinowej w laboratoryjnych modelach stwardnienia rozsianego
- Pierwsza z badanych molekuł (fragment białka MANF) polega na zablokowaniu nadmiernej reakcji na stres komórkowy, co umożliwia strukturom naprawczym wznowienie funkcji
- Druga eksperymentalna substancja (peptyd LMWP) modyfikuje strukturę blizny glejowej, zmniejszając barierę fizyczną blokującą procesy neuroregeneracyjne
Obiecujące wyniki w badaniach nad regeneracją tkanki nerwowej
Obecne terapie modyfikujące przebieg choroby w stwardnieniu rozsianym koncentrują się na hamowaniu stanu zapalnego oraz aktywności układu immunologicznego. Nie odwracają one powstałych już uszkodzeń układu nerwowego, wywołanych degeneracją osłonki mielinowej, która fizycznie izoluje włókna nerwowe i zapewnia prawidłowe przewodnictwo sygnałów.
Podejście do tego zachowawczego modelu leczenia rozszerzają najnowsze badania przedkliniczne przeprowadzone na Uniwersytecie Helsińskim. Grupa badawcza pod kierownictwem profesor Merji Voutilainen zbadała nowe metody indukowania procesów naprawczych w układzie nerwowym. Wyniki analizujące jedną z dwóch opracowanych metod zostały zrecenzowane i opublikowane w 2026 roku na łamach czasopisma naukowego Molecular Therapy.
Dane dotyczące mechaniki obu nowych cząsteczek zostały zebrane i opisane w majowej pracy doktorskiej badacza Tapaniego Koppinena. Naukowiec zidentyfikował dwa niezależne szlaki biologiczne, których celowana modyfikacja doprowadziła do rekonstrukcji uszkodzonej mieliny w testach in vivo oraz in vitro przeprowadzonych na zwierzętach.
W praktyce laboratoryjnej próby wywołania remielinizacji często nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Wyniki zespołu z Uniwersytetu Helsińskiego wykazują skuteczność w środowisku badawczym dzięki ukierunkowaniu na kluczowe elementy patologii SM:
- neutralizację wewnętrznej odpowiedzi na uszkodzenia w obrębie samych komórek mózgowych,
- chemiczną przebudowę środowiska wokół ognisk demielinizacyjnych i modyfikację barier narosłych wokół neuronów.
Dwa niezależne mechanizmy działania eksperymentalnych molekuł
Pierwsza badana cząsteczka, będąca fragmentem białka MANF, została zastosowana w celu regulacji mechanizmu stresu komórkowego występującego w mózgu. W tkance objętej demielinizacją proces ten jest wysoce aktywny, co wpływa na komórki prekursorowe oligodendrocytów i hamuje ich działania naprawcze.
Zgodnie z danymi opublikowanymi w Molecular Therapy, zastosowanie pierwszej z molekuł i zablokowanie mechanizmu stresowego wywołało zmianę w mikrośrodowisku badanych tkanek. Doprowadziło do nasilenia procesu remielinizacji w wyhodowanych tkankach wykazujących uszkodzenia zbliżone do tych obserwowanych w stwardnieniu rozsianym.
Druga eksperymentalna substancja, peptyd LMWP, oddziałuje na powstawanie blizny glejowej, która tworzy się wokół ognisk zapalnych w układzie nerwowym. Skupiska tej tkanki stanowią barierę strukturalną utrudniającą komórkom regeneracyjnym migrację i kontakt ze zniszczonymi fragmentami neuronów.
Wprowadzenie drugiej cząsteczki ułatwiło proces odbudowy osłonek, prowadząc w modelach zwierzęcych do spadku neurozapalenia. Cel przyjętej strategii badawczej podsumowuje Tapani Koppinen:
- Naszym celem jest doprowadzenie opracowanych przez nas cząsteczek do etapu badań klinicznych, co w przyszłości może zaowocować stworzeniem pierwszych leków wspomagających remielinizację w SM. W międzyczasie nasze odkrycia mogą pomóc w badaniu mechanizmów patogenetycznych SM, które hamują remielinizację.
Długa droga do etapu ewentualnych badań klinicznych
Zastosowanie interwencji w neurofarmakologii ogranicza bariera krew-mózg, która chroni ośrodkowy układ nerwowy przed substancjami z krwiobiegu. Zespół z Uniwersytetu Helsińskiego przeprowadził testy dystrybucji wykazując, że obie opracowane cząsteczki posiadają właściwość przenikania przez tę zaporę u badanych zwierząt.
Przełożenie wyników laboratoryjnych na rutynowe leczenie u pacjentów to proces wymagający wielofazowych badań klinicznych. Zespoły badawcze muszą w następnej kolejności ustalić profil bezpieczeństwa molekuł, sprawdzić ich potencjalną toksyczność oraz określić ramy dawkowania w organizmie człowieka, zanim rozpoczną się testy z udziałem ludzi.
Do czasu komercjalizacji tych rozwiązań, opisane cząsteczki będą funkcjonować w laboratoriach głównie jako narzędzia badawcze. Pozwalają one na mapowanie szlaków molekularnych, które regulują procesy degeneracyjne i blokują odnowę fizjologiczną w przebiegu stwardnienia rozsianego.
Dane zebrane przez zespół badawczy profesor Merji Voutilainen stanowią wskazówkę dla dalszych prac nad chorobami demielinizacyjnymi. Skierowanie uwagi z samej immunosupresji na procesy z zakresu medycyny regeneracyjnej rozwija wiedzę niezbędną do projektowania substancji mogących docelowo wspierać przywracanie utraconych funkcji u pacjentów.
Źródło: Pacjenci.pl
