Koniec Facebooka dla dzieci do 15 lat? Psycholog ostrzega: "Sama blokada nie zadziała"

Cyfrowy szlaban dla najmłodszych. Na czym polega plan rządu?

Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz resort cyfryzacji coraz głośniej mówią o konieczności systemowego ograniczenia dostępu do algorytmów, które "pożerają" czas i uwagę polskich uczniów. Projekt, o którym donosi m.in. "Rzeczpospolita", zakłada, że serwisy takie jak TikTok, Instagram czy Facebook będą miały prawny obowiązek blokowania kont osób, które nie ukończyły 15 lat.

Obecnie większość platform teoretycznie wymaga ukończenia 13. roku życia, jednak mechanizmy weryfikacji są iluzoryczne. Nowe prawo ma wymusić na korporacjach technologicznych stosowanie skutecznych narzędzi biometrycznych lub powiązanie kont z dokumentami tożsamości rodziców. Celem jest nie tylko walka z uzależnieniem, ale przede wszystkim ochrona przed szkodliwymi treściami i cyberprzemocą.

Czy zakaz obejmie wszystkie dzieci? Wyjątki i granica wieku

Choć główny nacisk kładziony jest na osoby poniżej 15. roku życia, debata dotyczy szerokiej grupy milionów młodych Polaków. Wiek ten nie został wybrany przypadkowo – to moment, w którym młodzież kończy szkołę podstawową i wchodzi w nowy etap edukacji. Jednak eksperci ostrzegają, że administracyjne progi nie zawsze idą w parze z rozwojem biologicznym.

- Nie ma jednej, ostrej granicy. Wiek 13, 15 czy 16 lat to raczej umowne progi administracyjne niż psychologiczne. Rozwój mózgu – zwłaszcza obszarów odpowiedzialnych za kontrolę impulsów – trwa znacznie dłużej, nawet do wczesnej dorosłości – wyjaśnia Sylwia M. Bartczak, psycholog enel-med.

Warto zauważyć, że zakaz może uderzyć rykoszetem w dzieci, dla których social media są jedynym oknem na świat i grupę rówieśniczą. Jeśli prawo zostanie wprowadzone nagle, bez okresów przejściowych, tysiące nastolatków może poczuć nagłą izolację społeczną.

Walka o czas i zdrowie. Ile godzin spędzamy przed ekranem?

Statystyki są bezlitosne: polski nastolatek spędza w mediach społecznościowych średnio od 3 do nawet 5 godzin dziennie. To czas, który odbierany jest aktywności fizycznej, nauce i realnym kontaktom z rówieśnikami. Rząd liczy, że dzięki nowym przepisom uda się odzyskać tę przestrzeń dla zdrowego rozwoju.

Jednak samo "zabranie" telefonu to tylko połowa sukcesu. Eksperci alarmują, że bez alternatywy w postaci ogólnodostępnego sportu czy kultury, zakaz wywoła jedynie frustrację.

- Samo “zabranie” bez stworzenia alternatywy rzadko działa. Jeśli młody człowiek traci 3–4 godziny dziennie aktywności, a w jego otoczeniu nie ma realnych możliwości ich zastąpienia, pojawia się pustka. A pustka sprzyja frustracji i obniżeniu nastroju – dodaje Sylwia M. Bartczak.

Taka sytuacja rodzi ryzyko poważniejszych problemów… depresji, izolacji, pogłębiającej się samotności. Ekspertka dodaje:

- Media społecznościowe są dziś jednym z głównych kanałów budowania relacji i bycia „na bieżąco”. Jeśli zakaz będzie łatwy do obejścia, a część dzieci pozostanie offline, może to pogłębić poczucie izolacji.
Dla nastolatka brak dostępu to nie tylko brak rozrywki – to potencjalnie brak uczestnictwa w życiu grupy. To może wpływać na samoocenę, poczucie przynależności i bezpieczeństwo emocjonalne - mówi w rozmowie psycholożka.

Do tego dochodzą jeszcze kwestie dorastania i okresu buntu. Chociaż mechanizm stawiania oporu (reaktancji), o którym mówi nasza rozmówczyni nie dotyczy jedynie nastolatków, to jednak w kontekście ograniczenia social mediów, to w tej grupie może przybrać znacząco na sile.

- (…) to bardzo realne ryzyko. Reaktancja pojawia się wtedy, gdy młody człowiek czuje, że ogranicza się jego autonomię – a potrzeba niezależności w wieku dorastania jest szczególnie silna. Im bardziej coś jest zakazane, tym łatwiej może stać się symbolem wolności, buntu czy „dorosłości”. W praktyce oznacza to, że część nastolatków nie tylko będzie próbowała omijać zakaz, ale też może jeszcze silniej idealizować media społecznościowe. Dlatego same restrykcje – bez równoległej edukacji i relacji – rzadko przynoszą trwały efekt - wyjaśnia eskpertka.

Walka z FOMO i lękiem przed odcięciem. Ile grozi młodym Polakom?

Nagłe odcięcie nastolatka od dotychczasowego zajęcia (przypominamy`; 3-5h dziennie!) może wywołać silny lęk przed pominięciem (FOMO), zamiast oczekiwanej radości z bycia offline (JOMO).

- Przymusowa abstynencja rzadko prowadzi automatycznie do JOMO (radości z bycia offline). Częściej na początku wzmacnia FOMO – lęk przed pominięciem. JOMO to kompetencja psychiczna, która rozwija się poprzez doświadczenie i refleksję. Nie da się jej narzucić zakazem – tłumaczy ekspertka enel-med.

Warto zastanowić się nad odpowiedzą na jeszcze jedno ważne pytanie: Kto bardziej potrzebuje tego zakazu – dzieci czy dorośli? Istnieje wszakże obawa, że państwo, wchodząc w rolę "super-rodzica", zwolni dorosłych z odpowiedzialności za budowanie relacji z dzieckiem. Jeśli rodzice sami spędzają cały wieczór w telefonie, żaden zakaz ustawowy nie zmieni nawyków ich pociech.

- W wielu przypadkach problem dotyczy całych systemów rodzinnych. Dorośli również zmagają się z nadmiernym korzystaniem z technologii i często nie mają zasobów, by być dla dziecka przewodnikiem w tym obszarze - mówi psycholog.

Jak oswoić algorytmy?

Zamiast czekać na tąpnięcie i nagłe zablokowanie kont, warto wdrożyć strategię edukacyjną, którą rekomendują psycholodzy. Zakaz jest rozwiązaniem krótkoterminowym, a edukacja buduje kompetencje na całe życie.

- Zamiast wyłącznie unikać, warto uczyć: jak działają algorytmy, jak świadomie wybierać treści, jak „resetować” feed, jak rozpoznawać manipulację i uzależniające mechanizmy. To buduje sprawczość i kompetencje, które zostają na całe życie. Zakaz jest rozwiązaniem krótkoterminowym; edukacja – długoterminowym - podsumowuje Sylwia Bartczak, psycholożka. 

Źródło: Pacjenci