Koniec z cukrem i smartfonami, a to nie wszystko. Ogromne zmiany w polskich szkołach od 1 września

– Naszym marzeniem jest zmienić szkołę na taką, z której wszyscy będą czerpać satysfakcję – mówiła na konferencji prasowej Barbara Nowacka, Ministra Edukacji Narodowej.

Proces transformacji polskiego systemu szkolnictwa będzie przebiegał etapami. Jak zapewniła szefowa resortu edukacji, wszelkie modyfikacje powstają w ścisłej współpracy ze specjalistami, kadrą pedagogiczną oraz samymi uczniami.

– Pierwsze zmiany zaczną obowiązywać od września 2026 r., natomiast pierwsze egzaminy na podstawie nowej podstawy programowej odbędą się w 2031 r. – zdradziła.

Odchudzeniu ulegnie podstawa programowa, choć zostanie ona wzbogacona o nowe obowiązkowe przedmioty, takie jak edukacja zdrowotna. Za merytoryczne opracowanie proponowanych rozwiązań odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych.

Zmiany mają również na celu poprawę dobrostanu uczniów – zagwarantują odciążenie z nadmiaru obowiązków i lepszy dostęp do pomocy psychologicznej. Jest jednak jedna rzecz, która dzieciom może się nie spodobać – ograniczenie dostępu do smartfonów.

Ograniczony dostęp do smartfonów w szkołach

Od września na terenie przedszkoli i szkół podstawowych będzie obowiązywał zakaz używania smartfonów oraz innych urządzeń umożliwiających komunikację, nagrywanie obrazu lub dźwięku. 

Restrykcje będą obowiązywać podczas lekcji, przerw, a także na zajęciach realizowanych poza budynkiem szkoły (np. na stadionach, w domach kultury). Celem tego rozwiązania jest ograniczenie przebodźcowania uczniów oraz wspieranie bezpośrednich relacji z rówieśnikami.

Ustawa przewiduje jednak pewne odstępstwa. Z urządzeń będzie można korzystać:

• w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia,
• w przypadku konieczności pilnego kontaktu z rodzicami,
• gdy wymagają tego szczególne potrzeby zdrowotne – dotyczy to m.in. aplikacji mobilnych monitorujących parametry życiowe (np. poziom glikemii u dzieci z cukrzycą).

W liceach i technikach ustawowy zakaz nie będzie obowiązywał – o zasadach korzystania z elektroniki zadecydują statuty poszczególnych placówek.

Zmiany na szkolnych stołówkach

Od 1 września 2026 r. wejdą w życie nowe wytyczne dotyczące żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży. Zmiany są odpowiedzią na rosnący problem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Woda ma stać się podstawowym napojem oferowanym uczniom, a w pozostałych napojach przygotowywanych na miejscu ograniczona zostanie zawartość dodawanych cukrów.

– Zaktualizowane przepisy wprowadzają ścisłe limity dotyczące zawartości tłuszczów, soli i cukru zarówno w posiłkach serwowanych na szkolnych stołówkach, jak i w asortymencie tamtejszych sklepików – mówi w rozmowie z Pacjentami dr dr Katarzyna Wolnicka, ekspertka think tanku Żywność dla Przyszłości.

I dodaje: 

– Mniejsza podaż cukrów dodanych, eliminacja żywności o znikomych wartościach odżywczych oraz promowanie wody jako głównego źródła nawodnienia to konkretne kroki w stronę budowania zdrowych nawyków żywieniowych u dzieci i młodzieży i mniejsze ryzyko nadwagi oraz otyłości.

Jadłospisy będą musiały uwzględniać większą ilość warzyw, owoców oraz produktów pełnoziarnistych. Nowością jest wymóg serwowania całkowicie roślinnego obiadu co najmniej raz w tygodniu, a także podawania zup na wywarach warzywnych minimum dwa razy w tygodniu. 

Co istotne, placówki oświatowe zostaną zobligowane do zapewnienia odpowiednich posiłków dla uczniów, którzy nie spożywają produktów odzwierzęcych.

Obowiązkowa edukacja zdrowotna

Kolejnym elementem reformy jest wprowadzenie nowego obowiązkowego przedmiotu – Edukacji zdrowotnej. Celem zajęć będzie przekazywanie rzetelnej, opartej na dowodach naukowych wiedzy z zakresu profilaktyki chorób, higieny, udzielania pierwszej pomocy oraz kształtowania zdrowych nawyków. Przedmiot ten ma docelowo zastąpić Wychowanie do Życia w Rodzinie.

W ramach Edukacji zdrowotnej zaplanowano również moduł dotyczący zdrowia seksualnego. Zgodnie z decyzją resortu edukacji, uczestnictwo w tej części zajęć będzie dobrowolne. Decyzję o udziale dziecka podejmą rodzice, a w przypadku uczniów pełnoletnich – oni sami. Rezygnacja z modułu będzie wymagała formy pisemnej.

– To prawdziwy punkt zwrotny w polskim szkolnictwie. Definitywnie kończy to z nieracjonalną praktyką marginalizowania tej tematyki, gdzie kwestie dobrostanu uczniów traktowano po macoszemu – jako zagadnienie całkowicie opcjonalne i spychane na dalszy plan – mówi w rozmowie z portalem Pacjenci.pl Paweł Mrozek, założyciel „Akcji Uczniowskiej”, członek Instytutu Praw Dziecka im. Janusza Korczaka.

Modyfikacja systemu wsparcia psychologiczno-pedagogicznego

Ministerstwo Edukacji Narodowej zdecydowało o utrzymaniu ograniczeń w zadawaniu prac domowych dla klas IV–VIII. Zlikwidowano m.in. możliwość zadawania do domu zadań z zajęć praktyczno-technicznych. Ponadto, każda pisemna praca domowa będzie musiała zostać oceniona przez nauczyciela w formie merytorycznej informacji zwrotnej.

Reforma zmienia również procedury w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zanim uczeń otrzyma orzeczenie (np. o dysleksji), specjaliści przeprowadzą tzw. ocenę funkcjonalną. Proces diagnozy nie będzie koncentrował się wyłącznie na wynikach dydaktycznych, ale na całościowym funkcjonowaniu dziecka w środowisku szkolnym – uwzględniając jego rozwój poznawczy, emocjonalny, społeczny i motoryczny. Zmiana ta ma pozwolić na precyzyjniejsze dopasowanie wsparcia terapeutycznego do faktycznych potrzeb ucznia.