Kserostomia – objawy, przyczyny, leczenie

Czym jest kserostomia?

Kserostomia to termin określający stan suchości w jamie ustnej. Może być spowodowany zmianą składu śliny, jej zmniejszonym przepływem lub występować bez żadnej wyraźnie zidentyfikowanej przyczyny. Kserostomia często pojawia jako efekt uboczny przyjmowania niektórych leków.

Kserostomia może być prawdziwa lub rzekoma. Tę pierwszą z odmian wywołuje pogorszenie funkcji gruczołów ślinowych, natomiast druga jest subiektywnym odczuciem suchości i pieczenia jamy ustnej u osób, u których wydzielanie śliny przebiega prawidłowo.

Kserostomia może obejmować nawet 20% populacji ogólnej. W większości przypadków obserwuje się ją u osób starszych, przewlekle zażywających dużą ilość leków oraz cierpiących na choroby współistniejące.

Przyczyny kserostomii

Kserostomia może być wywołana pierwotnymi zaburzeniami funkcji gruczołów ślinowych lub być objawem choroby ogólnoustrojowej, np. cukrzycy, nadczynności tarczycy, AIDS, grzybicy jamy ustnej, chorób alergicznych, amyloidozy. Niektóre powszechnie stosowane leki niekiedy również przyczyniają się do wywołania suchości w jamie ustnej. Należą do nich: leki o działaniu moczopędnym (diuretyki), przeciwdepresyjne leki trójpierścieniowe, leki przeciwhistaminowe, neuroleptyki, chemioterapeutyki i narkotyczne leki przeciwbólowe.

Objawy kserostomii

Objawy kserostomii wynikają z uszkodzenia delikatnych tkanek i narządów jamy ustnej pozbawionych ochrony, jaką stanowi dla nich ślina. Główne dolegliwości chorych z kserostomią to: pieczenie lub palenie języka i warg, trudności w połykaniu i przyjmowaniu pokarmów, zaburzenia odczuwania smaku, utrudniona mowa, skłonność do owrzodzeń błony śluzowej i zakażeń bakteryjno-grzybiczych, skłonność do próchnicy, kandydoza, pobrużdżenie języka. Kserostomia przyczynia się do znacznego obniżenia jakości życia pacjenta, może powodować także jego wycofanie się z życia społecznego.

Rozpoznanie kserostomii

Diagnoza kserostomii obejmuje dokładny wywiad z pacjentem oraz przeprowadzenie testów sialometrycznych. Badaniu poddaje się: ilość śliny stymulowanej i niestymulowanej, poziom wydzielania z gruczołów podniebienia i gruczołów przyusznych. Rozpoznania dokonuje się zarówno w oparciu o wyniki testów, jak i widoczne objawy – udowodniono, że wahania w ilościach wydzielanej śliny są zbyt duże w zakresie przyjętej normy, by tylko na tej podstawie kategoryzować chorobę.