Otyłość u dzieci rośnie na całym świecie. Wzrasta też ryzyko nadciśnienia

Prawidłowe ciśnienie i wzorce otyłości w młodym wieku

Diagnozowanie nadciśnienia u dzieci i młodzieży różni się zasadniczo od sposobu oceny ciśnienia u dorosłych. W przypadku najmłodszych nie posługujemy się stałymi wartościami liczbowymi — zamiast tego stosuje się percentyle, które uwzględniają wiek, płeć oraz wzrost dziecka. Takie podejście pozwala dokładniej określić, czy ciśnienie krwi mieści się w normie, czy też może być pierwszym sygnałem przyszłych problemów sercowo-naczyniowych. 

Tymczasem badania, takie jak Young Finns Study czy Coronary Artery Risk Development in Young Adults Study, wyraźnie pokazują, że podwyższone ciśnienie w dzieciństwie silnie koreluje z ryzykiem chorób serca w dorosłym życiu, co podkreśla znaczenie wczesnej diagnozy i profilaktyki.

Równocześnie rosnąca liczba dzieci z nadwagą i otyłością staje się alarmującym problemem zdrowotnym na skalę globalną. Otyłość w młodym wieku definiuje się za pomocą wskaźnika BMI — nadwaga obejmuje wartości między 85. a 95. percentylem, otyłość to wynik powyżej 95. percentyla, a otyłość skrajna występuje przy BMI przekraczającym 120% wartości 95. percentyla. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku aż 5,6% dziewcząt i 7,8% chłopców w wieku 5-19 lat na świecie kwalifikowało się do kategorii otyłości, a w krajach wysoko rozwiniętych tendencja ta utrzymuje się i wciąż rośnie. Dane NHANES z USA z lat 2017–2018 wskazują, że 19,3% dzieci i młodzieży było otyłych, z czego 6,1% cierpiało na otyłość skrajną, co wyraźnie pokazuje, jak poważnym wyzwaniem staje się zdrowie młodego pokolenia w kontekście chorób układu krążenia.

Jak otyłość zwiększa ryzyko nadciśnienia

Otyłość sprzyja nadciśnieniu poprzez szereg mechanizmów biologicznych. Zwiększona aktywność układu współczulnego (SNS), nadmierna aktywacja układu renina-angiotensyna-aldosteron (RAAS) oraz ucisk nerek przez tkankę tłuszczową powodują zatrzymanie sodu, podwyższenie ciśnienia krwi i zwiększenie przepływu nerkowego, co w dłuższym czasie prowadzi do uszkodzeń narządowych.

Dodatkowo styl życia – dieta bogata w sól, brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia – potęguje ryzyko. Nadciśnienie u dzieci jest także związane z wiekiem, płcią i rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, szczególnie otyłością brzuszną. Badania pokazują, że dzieci z utrzymującym się wysokim BMI mają większe ryzyko rozwoju nadciśnienia już w młodym wieku, a jego wczesne wykrycie jest kluczowe dla zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym w dorosłości.

Leczenie i profilaktyka nadciśnienia u otyłej młodzieży

Podstawą terapii jest redukcja masy ciała poprzez zmianę stylu życia – zdrową dietę oraz regularną aktywność fizyczną. Badania wskazują, że obniżenie wagi u dzieci i młodzieży prowadzi do znacznego spadku ciśnienia krwi. Interwencje łączące dietę i ćwiczenia są najbardziej skuteczne, podczas gdy samo zwiększenie aktywności fizycznej daje mniejsze efekty.

W przypadkach, gdy nadciśnienie utrzymuje się mimo zmian stylu życia lub współistnieje z cukrzycą bądź przewlekłą chorobą nerek, konieczne jest leczenie farmakologiczne – najczęściej stosuje się inhibitory ACE lub blokery receptorów angiotensyny II. Leczenie powinno być dostosowane indywidualnie do mechanizmu powstawania nadciśnienia, aby nie pogłębiać insulinooporności ani dyslipidemii. W skrajnych przypadkach otyłości, gdy interwencje niefarmakologiczne nie przynoszą efektu, rozważa się zabiegi chirurgiczne.

Rosnąca liczba otyłych dzieci i nastolatków oznacza większe ryzyko nadciśnienia i problemów sercowo-naczyniowych w dorosłym życiu. Wczesna diagnoza, kontrola masy ciała, zmiany stylu życia i, w razie potrzeby, odpowiednie leczenie farmakologiczne mogą znacząco zmniejszyć zagrożenie. Naukowcy podkreślają, że inwestycja w zdrowie młodego pokolenia to realna szansa na ograniczenie przyszłych epidemii chorób układu krążenia.

 

źródła:

• Jeong, S. I., & Kim, S. H. (2024). Obesity and hypertension in children and adolescents. Clinical Hypertension, 30, Article 23
• WHO