Dziś rusza proces Pfizer kontra Polska. Chodzi o 6 mld złotych

Spór dotyczy umów zawieranych w warunkach pandemicznej presji i niepewności

Proces toczy się przed sądem powszechnym w Brukseli i ma potrwać kilka dni. Sprawa dotyczy kontraktów na szczepionki przeciw COVID-19, zawieranych w czasie, gdy państwa członkowskie zobowiązywały się do odbioru określonych wolumenów preparatów. 

Polska – podobnie jak część innych krajów – zakwestionowała zasadność dalszych dostaw, wskazując na zmianę sytuacji epidemicznej oraz nadmiar zakontraktowanych dawek. Brak porozumienia doprowadził jednak do skierowania sprawy na drogę sądową.

Jak podkreślają prawnicy, nie jest to „zwykły” proces o niewykonanie umowy. Stawką jest nie tylko wielomiliardowe roszczenie, ale też odpowiedź na pytanie, jak daleko sięga odpowiedzialność państwa za decyzje podejmowane w warunkach nadzwyczajnych.

Przeczytaj też: Pfizer pozywa Polskę za szczepionki i żąda 6 miliardów złotych. Katarzyna Sójka komentuje

Ograniczony immunitet państwa umożliwił pozew przed sądem zagranicznym

Kontrakty szczepionkowe były negocjowane przez Komisję Europejską w imieniu państw członkowskich, w warunkach ogromnej presji czasu i niepewności co do rozwoju pandemii. Umowy miały charakter ramowy, a kluczowe zapisy – w tym prawo właściwe i jurysdykcja – ustalono centralnie. Zgodnie z nimi ewentualne spory miały być rozstrzygane na podstawie prawa belgijskiego przez sądy w Brukseli.

Choć w prawie międzynarodowym obowiązuje zasada immunitetu jurysdykcyjnego państwa, nie ma ona charakteru absolutnego. Gdy państwo zawiera umowy cywilnoprawne i działa jak uczestnik rynku, ochrona ta ulega ograniczeniu. To właśnie ten mechanizm sprawił, że prywatny koncern mógł pozwać państwo przed sądem zagranicznym. Niezależnie od tego, czy formalnie pozwanym jest Skarb Państwa czy konkretna instytucja, ewentualna odpowiedzialność finansowa i tak obciąży budżet publiczny.

Stawka finansowa i reputacyjna przywołuje wcześniejsze głośne spory Polski

Eksperci zwracają uwagę, że choć dziś w centrum uwagi znalazła się Polska, nie była ona jedynym krajem, który kwestionował skalę zamówień szczepionek. W większości przypadków spory zakończyły się na etapie negocjacji. Polska znalazła się jednak w wąskiej grupie państw, z którymi nie udało się osiągnąć ugody.

Obecny proces bywa porównywany do wcześniejszych sporów, takich jak konflikt wokół kopalni Turów, arbitraż Prairie Mining czy głośna sprawa Eureko. Różnica polega jednak na tym, że w Unii Europejskiej funkcjonuje system niemal automatycznego uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych. Oznacza to, że ewentualny wyrok z Brukseli może być szybciej i bezpośrednio wykonalny w Polsce niż rozstrzygnięcie trybunału arbitrażowego. Z tej perspektywy spór z Pfizerem jest postrzegany jako jeden z najbardziej ryzykownych procesów gospodarczo-prawnych, z jakimi Polska mierzy się w ostatnich latach.

Źródła: https://wiadomosci.onet.pl/kraj/polska-kontra-pfizer-sad-w-brukseli-rozstrzygnie-spor-o-szczepionki/mfg7rzh, https://wbj.pl/poland-and-pharmaceutical-giant-pfizer-in-dispute-for-pln-6-bln/post/148550, https://www.pap.pl/en/news/poland-hopes-some-agreement-pfizer-over-undelivered-vaccines