Myjesz zęby, a one i tak ciągle się psują? Przyczyną może być ta choroba

• PBC to choroba wątroby, której objawy mogą być odczuwalne także poza nią
• Suchość w ustach i szybko rozwijająca się próchnica bywają ważną wskazówką
• U chorych na PBC częściej występuje zespół Sjögrena
• Chorobie mogą towarzyszyć niedobory witamin A, D, E i K

Czym jest PBC?

Pierwotne zapalenie dróg żółciowych to choroba, w której układ odpornościowy atakuje własne, drobne przewody żółciowe znajdujące się w wątrobie. Sam proces toczy się wewnątrz organizmu, ale sygnały, które mogą go zdradzać, nie zawsze kojarzą się z tym narządem. Jednym z nich jest przewlekłe, trudne do wyjaśnienia zmęczenie. Innym może być suchość w ustach. Dla osoby, która od dłuższego czasu próbuje znaleźć przyczynę takich dolegliwości, związek z chorobą wątroby może być zupełnie nieoczywisty.

Dobrym przykładem jest przypadek opisany w publikacji „Primary biliary cirrhosis. Sole presentation with rampant dental caries”. Do lekarzy trafiła 55-letnia kobieta, u której niedawno rozwinęła się gwałtownie postępująca próchnica. 

– 55-letnia kobieta została skierowana przez swojego dentystę z powodu gwałtownie postępującej próchnicy, która pojawiła się niedawno. Badanie ujawniło bardzo suchą jamę ustną, zapalenie kącików ust i liczne zmiany próchnicowe – czytamy w badaniu.

Suchość w ustach i próchnica. Jaki mają związek z PBC?

W opisanym przypadku szczególne znaczenie miała bardzo nasilona suchość jamy ustnej. Badanie gruczołów ślinowych wskazało na zespół Sjögrena, który występował równolegle z chorobą wątroby. To ważne połączenie: pacjent może najpierw dostrzec u siebie problem z ustami i zębami, choć do wyjaśnienia całej sytuacji potrzebne jest spojrzenie także na inne narządy. Dlatego szybko pojawiające się ubytki, zwłaszcza wraz z uporczywą suchością, mogą być powodem do szerszego przyjrzenia się stanowi zdrowia.

Związek PBC z zespołem Sjögrena nie ogranicza się do pojedynczej historii. W dużym przeglądzie opublikowanym w 2024 roku przeanalizowano wyniki wielu badań dotyczących chorób współistniejących z PBC. 

– Zespół Sjögrena występował najczęściej (21,4 proc. wobec 3 proc. u osób bez PBC) – czytamy w badaniu.

Autorzy podkreślili znaczenie wczesnego rozpoznawania schorzeń występujących poza wątrobą. Suchość w ustach może więc być wskazówką, która pomaga połączyć pozornie odległe problemy zdrowotne.

PBC a witaminy A, D, E i K. Co dzieje się z ich przyswajaniem?

PBC może wiązać się z zaburzeniami przyswajania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E i K. To kolejny powód, dla którego nie warto patrzeć na tę chorobę wyłącznie przez pryzmat wątroby. Gdy pojawiają się problemy z uzębieniem, suchość w ustach i przewlekłe zmęczenie, istotny staje się cały obraz zdrowia, także ewentualne niedobory. W przypadku PBC jest to zagadnienie, któremu poświęcono osobne badania.

Jak często stwierdzano takie niedobory? W analizie obejmującej 180 osób z PBC niedobór witaminy A wykryto u 33,5 proc. uczestników, a witaminy D u 13,2 proc. Niedobory witamin E i K występowały rzadziej. Badacze zwrócili szczególną uwagę na witaminę A, której niedobór wiązał się między innymi z bardziej zaawansowanym stadium choroby. Pokazuje to, że PBC może mieć znaczenie nie tylko dla samych przewodów żółciowych, lecz także dla gospodarki witaminowej organizmu.

Kiedy problemy z zębami i przewlekłe zmęczenie powinny zwrócić uwagę?

Uwagę zwraca przede wszystkim sytuacja, w której stan zębów wyraźnie się pogarsza, a razem z nim pojawiają się inne dolegliwości. Szczególnie istotne są utrzymująca się suchość w ustach i niewytłumaczalne zmęczenie. Łatwo opowiadać o nich różnym specjalistom osobno: dentyście o kolejnych ubytkach, a lekarzowi rodzinnemu o braku sił. Tymczasem przedstawienie tych objawów razem może ułatwić znalezienie ich wspólnego tła i zdecydowanie, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

U 55-letniej pacjentki opisanej przez Richardsa i współautorów dalsze badania wykazały obecność przeciwciał antymitochondrialnych, a biopsja wątroby potwierdziła PBC. Historia ta pokazuje, że czasem właśnie dolegliwość zauważona najpierw w gabinecie stomatologicznym rozpoczyna drogę do rozpoznania choroby innego narządu. Jeśli więc szybko narastającym problemom z uzębieniem towarzyszą suchość w ustach i przewlekłe zmęczenie, warto powiedzieć lekarzowi o wszystkich tych objawach podczas jednej konsultacji.

Bibliografia

• Richards, A., Rooney, J., Prime, S. i in. Primary biliary cirrhosis. Sole presentation with rampant dental caries, 1994.
• Liang, Y., Li, J., Zhang, Z. i in. Extrahepatic conditions of primary biliary cholangitis: A systematic review and meta-analysis of prevalence and risk, 2024.
• Phillips, J. R., Angulo, P., Petterson, T. i in. Fat-soluble vitamin levels in patients with primary biliary cirrhosis, 2001.