Prezydent podpisał nową ustawę. ZUS umorzy stare długi tysięcy Polaków
Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która definitywnie zamyka sprawę historycznych zaległości składkowych dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy przewidują automatyczne skasowanie nieprzedawnionych zobowiązań powstałych przed 1 stycznia 1999 roku. Dla tysięcy osób oznacza to koniec wieloletnich postępowań, choć ta abolicja wiąże się z bezpośrednimi skutkami dla wysokości przyszłych i obecnych świadczeń emerytalnych.
- Zaległości składkowe powstałe przed 1 stycznia 1999 roku umorzą się z mocy prawa, bez konieczności składania wniosków
- Abolicja obejmie około 7100 płatników, a łączna kwota zadłużenia wynosi w przybliżeniu 315 mln zł
- Okresy objęte umorzeniem nie powiększą kapitału początkowego ani nie wpłyną na wysokość emerytury
Kto może liczyć na umorzenie długów?
W środę, 4 listopada 2026 r., prezydent podpisał uchwaloną przez parlament 18 września 2026 r. ustawę o umorzeniu należności dochodzonych przez ZUS. Nowe przepisy dotyczą zobowiązań powstałych ponad ćwierć wieku temu – dokładnie przed 1 stycznia 1999 r. Chodzi o nieprzedawnione składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Skala zjawiska jest znacząca pod względem kwotowym, lecz dotyczy stosunkowo wąskiej grupy podmiotów gospodarczych oraz dawnych przedsiębiorców.
"Proponowane rozwiązanie dotyczy około 7100 płatników składek, na kontach których kwota zadłużenia z tytułu składek szacowana jest na około 315 mln zł" - czytamy w ocenie skutków regulacji do projektu ustawy.
Głównym powodem uchwalenia abolicji była niska ściągalność starych roszczeń i wysokie koszty ich dochodzenia. Z szacunków Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że dalsza obsługa oraz egzekucja przez kolejne 10 lat kosztowałyby około 135 mln zł. Prognozowane wpływy wyniosłyby w tym czasie zaledwie 13,9 mln zł. Jak wynika z danych ZUS i resortu pracy, w ostatnich latach roczne wpływy z egzekucji zaległości sprzed 1999 roku sięgały około 4 mln zł. Większość stanowiły należności pochodne.
Zobowiązania wygasną automatycznie
Kluczowym elementem nowej regulacji jest to, że umorzenie następuje z mocy samego prawa. Oznacza to pełną automatyzację procesu: zobowiązani nie muszą składać żadnych podań, a urzędnicy nie będą weryfikować ich sytuacji majątkowej czy rodzinnej, jak ma to miejsce przy standardowych procedurach wnioskowych. Ustawodawca zwolnił ZUS z obowiązku wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych dla każdego dłużnika.
Co ciekawe, likwidacji ulega nie tylko zaległość główna. Przepisy znoszą również wszelkie należności pochodne. Zaliczają się do nich odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne (naliczane za odroczenie terminu płatności), koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne. Informacja o wyczyszczeniu konta trafi bezpośrednio na profil dłużnika na platformie PUE ZUS. Osoby, które nie mają profilu, otrzymają ją pocztą na ostatni zgłoszony adres korespondencyjny.
"Umorzenie należności będzie powodowało automatyczne zakończenie postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających (niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy). Zgodnie z ustawą ZUS zawiadomi właściwe organy i podmioty uczestniczące w postępowaniach upadłościowych oraz restrukturyzacyjnych, o należnościach podlegających umorzeniu na podstawie ustawy" – ogłosiła Kancelaria Prezydenta RP.
ZUS będzie też wydawał zaświadczenia potwierdzające umorzenie.
Co z emeryturą? Konsekwencje dla stażu i świadczeń
Choć skasowanie wieloletniego zadłużenia zdejmuje z dłużników widmo komornika, ma istotne konsekwencje dla ich zabezpieczenia emerytalnego. Ustawodawca wprowadził w art. 6 jednoznaczną regułę dotyczącą okresów objętych abolicją.
Okresy, za które należności wygasły, nie będą wliczane do kapitału początkowego. Jest on podstawą obliczania emerytury osób pracujących przed reformą z 1999 roku. Te okresy nie będą też brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do rent i emerytur zależnych od stażu. Nie powiększą również podstawy obliczenia świadczenia osób opłacających składki za siebie.
30 dni na odstąpienie od umorzenia
Ustawodawca przewidział możliwość rezygnacji z automatycznej abolicji. Dotyczy ona osób opłacających składki na własne ubezpieczenie, którym bardziej zależy na stażu i wyższej emeryturze niż na samym pozbyciu się długu.
Na złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia dłużnik ma dokładnie 30 dni od doręczenia zawiadomienia z ZUS. Tego terminu nie można przywrócić. Spóźnienie oznacza więc bezpowrotne skasowanie długu i utratę szansy na wliczenie tego okresu do emerytury. Raz złożonego oświadczenia nie można cofnąć ani zmienić.
Zasadnicza część ustawy zacznie obowiązywać pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie pięciu miesięcy od jej urzędowego ogłoszenia.
