Jestem szczupły, ten problem mnie nie dotyczy". TOFI to tykająca bomba z opóźnionym zapłonem

• TOFI oznacza szczupłość na zewnątrz i nagromadzenie tłuszczu wewnątrz ciała
• Tłuszcz podskórny i trzewny mogą występować w bardzo różnych proporcjach
• Nawet u szczupłych osób stwierdza się stłuszczenie wątroby
• Sam wygląd brzucha nie mówi wszystkiego o ryzyku metabolicznym

TOFI – co oznacza „szczupły na zewnątrz, otłuszczony wewnątrz”?

TOFI to skrót od angielskiego „Thin Outside, Fat Inside”, czyli dosłownie „szczupły na zewnątrz, otłuszczony wewnątrz”. Opisuje sytuację, w której wygląd i masa ciała nie oddają rzeczywistego rozmieszczenia tłuszczu. Można mieć drobną budowę i niewielką warstwę tkanki tłuszczowej pod skórą, a jednocześnie znacznie więcej tłuszczu w głębszych częściach jamy brzusznej. Z zewnątrz te różnice są trudne do uchwycenia. Właśnie dlatego TOFI bywa tak mylące: coś, czego nie widać, łatwo uznać za nieistniejące.

W tym obrazie ważne są dwa miejsca gromadzenia tłuszczu. Pierwsze to jama brzuszna, gdzie tłuszcz trzewny znajduje się w sąsiedztwie narządów. Drugie to same narządy, między innymi wątroba, w której również może odkładać się tłuszcz. Nie są to te same zapasy co tkanka tłuszczowa leżąca bezpośrednio pod skórą. Ktoś może więc nie mieć wyraźnego brzucha ani widocznych fałdek, a mimo to mieć zwiększoną ilość tłuszczu związanego z ryzykiem metabolicznym.

Dlaczego niska waga i BMI mogą nie ujawniać tłuszczu trzewnego?

Waga pokazuje, ile waży całe ciało, ale nie wskazuje, gdzie znajduje się tłuszcz. Podobnie wskaźnik BMI czy pomiar talii nie dają pełnego obrazu tego, ile tkanki tłuszczowej leży pod skórą, a ile głębiej oraz w narządach. W badaniu „The missing risk: MRI and MRS phenotyping of abdominal adiposity and ectopic fat” naukowcy zbadali rozmieszczenie tłuszczu u 477 ochotników, wykorzystując między innymi rezonans magnetyczny. Okazało się, że ilość tłuszczu trzewnego, podskórnego i obecnego w wątrobie różniła się w stopniu, którego nie dało się w pełni przewidzieć na podstawie typowych pomiarów sylwetki.

Autorzy zwrócili uwagę na osoby, u których ilość tłuszczu wewnętrznego była nieproporcjonalna do pozornie prawidłowej budowy ciała. 

– Osoby z większą ilością tłuszczu wewnątrz jamy brzusznej i w wątrobie, niż wskazywałyby pomiary stosowane do oceny otyłości, mogą być bardziej narażone na choroby metaboliczne mimo „normalnych” rozmiarów ciała – czytamy w badaniu.

Badacze zaproponowali określenie TOFI właśnie dla tego typu rozmieszczenia tłuszczu. Najważniejsze jest tu rozróżnienie: dwie osoby wyglądające podobnie nie muszą mieć podobnej ilości tłuszczu ukrytego wewnątrz ciała.

Stłuszczenie wątroby u szczupłych. Co ma do tego tłuszcz trzewny?

Stłuszczenie wątroby może występować również u osób o prawidłowej masie ciała. W niewielkim badaniu analizowano osoby z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD), w tym również szczupłe. Wśród badanych z NAFLD ilość tłuszczu trzewnego była większa niż u szczupłych osób z grupy kontrolnej. Co więcej, zwiększała się wraz z bardziej zaawansowanym włóknieniem wątroby. To istotne, bo problem dotyczy wówczas nie tylko samego nagromadzenia tłuszczu, ale także zmian w narządzie.

Znaczenie ma również bliskie położenie tłuszczu trzewnego względem wątroby. Naukowcy zaobserwowali związki większej ilości tego tłuszczu z insulinoopornością w wątrobie, mięśniach i tkance tłuszczowej. 

– Łącznie nasze wyniki sugerują, że nagromadzenie tłuszczu trzewnego, ze względu na jego położenie blisko wątroby, jest jednym z głównych czynników ryzyka niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby – czytamy w badaniu.

Wniosek dla osób szczupłych jest konkretny: wygląd nie wyklucza zmian, które mogą dotyczyć wątroby.

Szczupła osoba, słodycze i marskość wątroby – skąd bierze się złudne bezpieczeństwo?

Osoba, która je dużo słodyczy, a mimo to pozostaje szczupła, może uznać, że wszystko jest w porządku. Spodnie nadal pasują, brzuch nie wydaje się większy, a waga się nie zmienia. Tyle że takie obserwacje dotyczą wyłącznie tego, co widać na zewnątrz. Nie pokazują ilości tłuszczu trzewnego ani tłuszczu zgromadzonego w wątrobie. Właśnie tu kryje się pułapka TOFI: zewnętrzna szczupłość staje się argumentem, by nie zadawać pytań o to, czego nie widać. Brak przybierania na wadze nie jest przecież pomiarem stanu narządów wewnętrznych.

Marskość wątroby nie musi iść w parze z widoczną nadwagą. Związek tłuszczu trzewnego z poważnymi zmianami w wątrobie dobrze ilustrują wyniki zespołu Saponaro, który zaobserwował jego zależność od nasilenia włóknienia. To właśnie dlatego problemów z wątrobą nie powinno się oceniać wyłącznie przez pryzmat sylwetki. Gdy tkanki tłuszczowej pod skórą jest niewiele, a jej część gromadzi się głębiej, szczupła figura nie daje wiarygodnej odpowiedzi na pytanie o zdrowie wątroby. I właśnie dlatego TOFI zasługuje na uwagę również wtedy, gdy kilogramy nie budzą żadnych obaw.

Bibliografia

• Thomas, E. L., Parkinson, J. R., Frost, G. S. i in. The missing risk: MRI and MRS phenotyping of abdominal adiposity and ectopic fat, 2012.
• Saponaro, C., Sabatini, S., Gaggini, M. i in. Adipose tissue dysfunction and visceral fat are associated with hepatic insulin resistance and severity of NASH even in lean individuals, 2022.