Epidemia powraca ze zdwojoną siłą. Liczba interwencji medycznych drastycznie w górę
W 2024 roku polskie szpitale przeżyły dramatyczne oblężenie – odnotowano aż 2719 przypadków zatruć dopalaczami i nowymi substancjami psychoaktywnymi, co oznacza wstrząsający wzrost o 40% w stosunku do roku ubiegłego. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) bije na alarm, widząc, że statystyki niebezpiecznie zbliżają się do ponurych rekordów z 2019 roku. Oddziały ratunkowe na Śląsku, w Małopolsce i Wielkopolsce pękają w szwach, a największe obawy budzi fakt, że ofiarami nieprzewidywalnej chemii padają coraz młodsze dzieci, których organizmy nie mają szans w starciu z syntetycznymi toksynami.
Powrót toksycznej epidemii. Gdzie uderza najmocniej?
Dane spływające do Systemu Monitorowania Informacji o Środkach Zastępczych i Nowych Substancjach Psychoaktywnych (SMIOD) nie pozostawiają złudzeń. Zaledwie w ciągu 12 miesięcy liczba zgłoszeń skoczyła z 1698 do 2719 przypadków.
Jeszcze szybciej rośnie liczba incydentów związanych stricte z dopalaczami. W ubiegłym roku odnotowano 557 bezpośrednich interwencji medycznych – to dwukrotnie więcej niż w roku 2023. Eksperci ds. zdrowia publicznego mówią wprost o regionalnych epidemiach. Niechlubne rekordy biją konkretne województwa, w których wskaźnik zatruć na 100 tys. mieszkańców wielokrotnie przekracza średnią krajową (wynoszącą 1,48):
- Województwo lubuskie: 6,48 interwencji na 100 tys. mieszkańców
- Województwo małopolskie: 4,87 interwencji na 100 tys. mieszkańców
- W ścisłej czołówce najbardziej zagrożonych regionów utrzymują się również Wielkopolska oraz Śląsk.
Dzieci na celowniku. Coraz młodsi pacjenci na OIOM-ach
Z medycznego i społecznego punktu widzenia najbardziej wstrząsające są statystyki dotyczące nieletnich. Po nowe, syntetyczne substancje psychoaktywne sięgają coraz młodsze osoby, zachęcane atrakcyjnym opakowaniem i łatwym dostępem.
W 2024 roku z powodu zatrucia dopalaczami do szpitali trafiło aż 92 dzieci. To dwukrotny wzrost względem roku poprzedniego. Sytuacja stała się na tyle poważna, że po zapoznaniu się z narastającą falą zatruć o natychmiastowe działania zaapelowała Rzeczniczka Praw Dziecka. Należy przy tym pamiętać, że oficjalne dane GIS nie obejmują zatruć tradycyjnymi narkotykami ani alkoholem – rzeczywiste obciążenie oddziałów dziecięcych jest więc znacznie większe.
Jak rozpoznać zagrożenie i ratować życie?
Nigdy nie lekceważ nagłych zmian w zachowaniu bliskich. Dopalacze zawierają substancje o nieustalonym profilu farmakologicznym – jedna pigułka lub "ziołowa mieszanka" może działać jak silny stymulant, a kolejna jak głęboki depresant układu nerwowego.
Na co zwrócić szczególną uwagę?
- Nagłe zmiany zachowania:
Nienaturalne pobudzenie, agresja, skrajny niepokój lub przeciwnie – nagła senność i otępienie.
- Objawy fizyczne:
Przyspieszone bicie serca (tachykardia), duszności, rozszerzone lub szpilkowate źrenice, zlewne poty.
- Stany zagrażające życiu:
Drgawki, zaburzenia rytmu serca, utrata przytomności, bezdech.
Kluczowe ostrzeżenie toksykologów: W przypadku podejrzenia zatrucia dopalaczami absolutnie nie można czekać, aż „objawy same miną” lub pacjent "wyśpi się". Ze względu na potężną toksyczność nowych substancji psychoaktywnych, narządy wewnętrzne ulegają błyskawicznemu uszkodzeniu. Dzwoń pod numer 112 natychmiast, a w trakcie rozmowy z dyspozytorem podaj możliwie najwięcej szczegółów dotyczących zażytej substancji (zabezpiecz opakowanie dla załogi karetki).
W działaniach profilaktycznych kluczowa jest komunikacja. Uświadamiaj swoje dzieci, że za niewinnie brzmiącymi nazwami kryje się nieprzewidywalna chemia. Monitoruj, z kim i gdzie spędzają wolny czas, zwłaszcza w okresach wakacyjnych, kiedy krzywa zatruć tradycyjnie pnie się ostro w górę.
| Artykuł ma charakter poglądowy i informacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. |
Źródła:
- Zawilska, J. B., Andrzejczak, D. (2015). Next generation of novel psychoactive substances on the horizon - A complex problem to face. „Drug and Alcohol Dependence”, 157(1), 1-17. Link do badania
- Tracy, D. K., Wood, D. M., Baumeister, D. (2017). Novel psychoactive substances: types, mechanisms of action, and effects. „BMJ”, 356(1), i6848. Link do badania
- Zuba, D., Byrska, B., Maciów, M. (2011). Comparison of "herbal highs" composition. „Analytical and Bioanalytical Chemistry”, 400(1), 119-126. Link do badania
