Nawet 100 tys. zł po bliskiej osobie. Wystarczy jeden wniosek, żeby ZUS wypłacił pieniądze

• Pieniądze nie trafiają do bliskich automatycznie; procedura rusza dopiero po złożeniu wniosku przez osobę uprawnioną
• Średnia wypłata z subkonta w lipcu 2026 roku wyniosła około 29 tys. zł, a rekordowe przelewy osiągały sześciocyfrowe kwoty
• Roszczenia o wypłatę środków z subkonta nie ulegają przedawnieniu i można o nie wystąpić nawet po kilkunastu latach od śmierci ubezpieczonego

Miliony złotych utknęły na subkontach w ZUS

W latach 2020–2024 na subkontach osób zmarłych w ZUS znajdowało się łącznie niemal 940 mln zł. Zdecydowana większość tej kwoty pozostała nienaruszona, ponieważ rodziny nie podjęły żadnych kroków prawnych. Bliscy po prostu nie wiedzieli, że zmarły posiadał oszczędności podlegające dziedziczeniu.

Zaledwie 19 proc. uprawnionych rodzin decyduje się na złożenie odpowiednich dokumentów. Pozostali rezygnują z pieniędzy z powodu niewiedzy lub obawy przed skomplikowaną biurokracją. W ten sposób na kontach ubezpieczyciela pozostają znaczne kwoty.

Do sytuacji w swojej interpelacji poselskiej odniósł się wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej Sebastian Gajewski:

– Kwota środków pozostających dotychczas na subkontach tych osób z powodu braku złożenia wniosku o ich wypłatę wynosi 659 mln zł.

Według danych z maja 2026 roku średnia wartość środków zgromadzonych na pojedynczym subkoncie wynosiła około 42 tys. zł. Średnia kwota faktycznie wypłacona rodzinom w lipcu 2026 roku wyniosła 29 tys. zł. Rekordowe wypłaty po zmarłych, którzy przez dekady odprowadzali wysokie składki, przekraczały nawet 100 tys. zł. 

Kapitał ten nie traci na wartości. W 2026 roku wskaźnik rocznej waloryzacji subkonta ogłoszony przez Główny Urząd Statystyczny wyniósł 110,61 proc.

Kto ma prawo do pieniędzy po zmarłym?

Gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim i obowiązywała wspólność majątkowa, połowa środków zgromadzonych w trakcie trwania małżeństwa trafia do żyjącego małżonka. Pieniądze nie są jednak wypłacane w gotówce. Trafiają na subkonto małżonka jako tak zwana „wypłata transferowa”.

Druga połowa środków – lub całość, jeśli zmarły nie miał męża ani żony – trafia do osób uposażonych lub spadkobierców. 

– Jeśli w chwili śmierci osoba posiadająca subkonto pozostawała w związku małżeńskim, współmałżonek zmarłego otrzymuje w ramach wypłaty transferowej połowę środków znajdujących na subkoncie w ZUS w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Pozostałe środki (albo wszystkie, jeśli osoba zmarła nie miała współmałżonka) przekazujemy osobom wskazanym przez osobę zmarłą, a jeśli nie ma takich osób, środki te wchodzą w skład spadku – czytamy w oficjalnych wytycznych ZUS.

Kluczowe znaczenie ma fakt, że wskazanie osoby uposażonej ma pierwszeństwo przed regułami prawa spadkowego. Ubezpieczony za życia mógł wskazać dowolnego beneficjenta – także osobę zupełnie niespokrewnioną – i w każdej chwili zmienić swoją dyspozycję. 

W takim wypadku wskazana osoba otrzymuje pieniądze bez konieczności przeprowadzania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku u notariusza czy w sądzie. Pieniądze może odebrać nawet ten, kto z obawy przed długami odrzucił spadek po zmarłym.

Procedura krok po kroku. Jak złożyć wniosek?

ZUS prowadzi subkonto dla członków OFE oraz osób urodzonych po 31 grudnia 1968 roku, niezależnie od tego, czy przystąpiły do funduszu. Jeśli bliscy nie wiedzą, czy zmarły należał do OFE, mogą zwrócić się do ZUS o informację. Urząd może jej udzielić po przedstawieniu prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Na odpowiedź ma do 30 dni.

Jeżeli zmarły nie należał do OFE, całą sprawę załatwia się bezpośrednio w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Należy wówczas złożyć urzędowy „formularz USS”, czyli „Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej”. Można to zrobić osobiście, drogą pocztową lub przez internet.

Do wniosku USS trzeba dołączyć komplet niezbędnych dokumentów:

• odpis skrócony aktu zgonu,
• dowód tożsamości wnioskodawcy,
• dokument potwierdzający prawo do środków – na przykład skrócony akt małżeństwa, prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Inaczej wygląda ścieżka, gdy zmarły posiadał rachunek w OFE. Wniosek składa się w pierwszej kolejności do funduszu emerytalnego. To OFE dokonuje podziału swoich aktywów, a następnie w terminie 14 dni zawiadamia o tym ZUS. Od tego momentu Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma 3 miesiące na dokonanie podziału i przekazanie środków z subkonta.

Ważne terminy i wyjątki

Prawo do wypłaty środków z subkonta oraz OFE nie wygasa z upływem czasu. O wypłatę oszczędności można skutecznie wystąpić nawet kilkanaście lat po śmierci ubezpieczonego, o ile spełnione są warunki ustawowe.

Wypłata nie przysługuje jednak, gdy zmarły ukończył 65 lat i miał przyznaną emeryturę docelową:

– Nie zawsze po śmierci ubezpieczonego rodzina ma prawo do dziedziczenia środków zapisanych na subkoncie w ZUS. Jeśli zmarły skończył 65 lat i miał przyznaną emeryturę docelową, to wypłata tych środków nie przysługuje. Osoby uposażone mogą wówczas otrzymać jednorazowe świadczenie pieniężne tj. wypłatę gwarantowaną, ale tylko wtedy gdy nie minęły 3 lata od pobrania pierwszej emerytury docelowej przez zmarłego. Po 3 latach pobierania emerytury – wypłata gwarantowana nie będzie już wypłacana – tłumaczy Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.

Osobną kwestią pozostaje bieżąca wypłata świadczenia za miesiąc, w którym zmarł senior. Emerytura lub renta przysługuje za cały ten miesiąc, niezależnie od dokładnego dnia zgonu. Rodzina nie ma prawa odebrać z rąk listonosza emerytury lub renty doręczonej po śmierci świadczeniobiorcy, natomiast świadczenie przekazane na konto za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć, nie podlega zwrotowi.

Źródło: ZUS, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej